Những khoản chi không được trừ khi tính thuế TNDN - Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) là một trong những nghĩa vụ thuế quan trọng nhất mà mọi doanh nghiệp tại Việt Nam phải thực hiện. Việc xác định đúng các khoản chi phí được trừ và không được trừ khi tính thuế TNDN không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nghĩa vụ thuế mà còn tránh được rủi ro bị truy thu, phạt hành chính và ảnh hưởng đến uy tín với cơ quan thuế.
ACC VINACO với hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thành lập doanh nghiệp, kế toán thuế và tư vấn pháp lý, đã đồng hành cùng hàng nghìn doanh nghiệp trên toàn quốc. Chúng tôi hiểu rằng nhiều doanh nghiệp vẫn còn lúng túng trong việc phân biệt chi phí kế toán và chi phí được trừ cho mục đích thuế. Do đó, bài viết sẽ phân tích sâu từng nhóm chi phí không được trừ, nêu rõ căn cứ pháp lý, ví dụ thực tế và cách xử lý để doanh nghiệp chủ động rà soát sổ sách trước khi quyết toán.

1. Nguyên tắc cơ bản để xác định chi phí được trừ khi tính thuế TNDN
Trước khi đi vào danh sách các khoản chi không được trừ, doanh nghiệp cần nắm vững ba điều kiện bắt buộc để một khoản chi được chấp nhận là chi phí hợp lý khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN. Theo khoản 1 Điều 9 Luật Thuế TNDN 2025 và hướng dẫn tại Nghị định 320/2025/NĐ-CP, khoản chi được trừ phải đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:
1.1. Khoản chi thực tế phát sinh và liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh
Chi phí phải phát sinh thực tế, phục vụ cho việc tạo ra doanh thu, thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp. Các khoản chi mang tính cá nhân, chi cho hoạt động không liên quan đến ngành nghề đăng ký kinh doanh, hoặc chi hộ cho cá nhân sẽ bị loại trừ hoàn toàn. Ví dụ, chi phí ăn uống riêng của giám đốc, chi du lịch cá nhân, chi sửa chữa nhà ở riêng của chủ doanh nghiệp đều không được tính vào chi phí được trừ.

Ngoài ra, đối với các khoản tổn thất do thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn hoặc trường hợp bất khả kháng khác mà không được bồi thường, doanh nghiệp vẫn được tính vào chi phí được trừ nếu có đầy đủ hồ sơ chứng minh.
1.2. Có đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp theo quy định
Hóa đơn phải là hóa đơn điện tử hợp lệ, phản ánh đúng giao dịch thực tế, đúng tên, mã số thuế, địa chỉ của bên mua và bên bán. Hóa đơn giả, hóa đơn của doanh nghiệp bỏ trốn, hóa đơn không đúng nội dung giao dịch sẽ làm cho toàn bộ khoản chi bị loại. Trường hợp mua hàng hóa, dịch vụ không có hóa đơn (theo quy định được phép lập bảng kê), doanh nghiệp phải lập đầy đủ bảng kê theo mẫu quy định kèm chứng từ thanh toán.
1.3. Thanh toán không dùng tiền mặt đối với giao dịch từ mức quy định trở lên
Theo quy định hiện hành (cập nhật từ Nghị định hướng dẫn Luật Thuế GTGT), đối với hóa đơn có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên (đã bao gồm thuế GTGT), doanh nghiệp bắt buộc phải thanh toán qua ngân hàng hoặc các hình thức không dùng tiền mặt khác. Thanh toán bằng tiền mặt vượt ngưỡng này sẽ khiến khoản chi không được trừ, dù có hóa đơn đầy đủ.
Nếu khoản chi không đáp ứng đủ một trong ba điều kiện trên, nó sẽ thuộc nhóm chi phí không được trừ đầu tiên và phổ biến nhất.
2. Danh sách chi tiết các khoản chi không được trừ khi tính thuế TNDN từ ngày 01/10/2025
Căn cứ khoản 2 Điều 9 Luật Thuế TNDN 2025 và Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP, các khoản chi không được trừ được phân loại thành nhiều nhóm. Dưới đây là phân tích chi tiết từng nhóm kèm ví dụ minh họa thực tế.

2.1. Khoản chi không đáp ứng đủ điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 9
Đây là nhóm rộng nhất và thường gặp nhất trong quá trình thanh kiểm tra thuế. Bất kỳ khoản chi nào thiếu một trong ba điều kiện nêu trên đều bị loại. Thực tế, nhiều doanh nghiệp bị truy thu vì chi phí tiếp khách không có hóa đơn chi tiết, chi phí mua hàng nông sản không lập bảng kê đúng quy định, hoặc thanh toán tiền mặt cho hóa đơn lớn.
ACC VINACO khuyến nghị doanh nghiệp thiết lập quy trình kiểm soát chứng từ ngay từ khâu phát sinh chi phí: yêu cầu nhà cung cấp xuất hóa đơn điện tử đúng thông tin, lưu trữ chứng từ thanh toán ngân hàng đầy đủ, và rà soát định kỳ danh sách nhà cung cấp để tránh rủi ro hóa đơn của doanh nghiệp bỏ trốn.
2.2. Các khoản tiền phạt do vi phạm hành chính
Toàn bộ tiền phạt vi phạm hành chính không được tính vào chi phí được trừ. Bao gồm:
- Phạt vi phạm luật giao thông (phạt nguội, phạt tốc độ, đỗ xe sai quy định).
- Phạt vi phạm quy định đăng ký kinh doanh, kế toán, thống kê.
- Phạt vi phạm pháp luật về thuế, bao gồm cả tiền chậm nộp thuế theo Luật Quản lý thuế.
- Các khoản phạt hành chính khác theo quy định của pháp luật (môi trường, an toàn lao động, phòng cháy chữa cháy…).
Lưu ý: Tiền chậm nộp thuế tuy được hạch toán kế toán nhưng không được trừ khi tính thuế TNDN. Doanh nghiệp cần phân biệt rõ giữa tiền phạt và các khoản bồi thường thiệt hại dân sự (có thể được trừ nếu có chứng từ và liên quan đến hoạt động kinh doanh).
2.3. Khoản chi được bù đắp bằng nguồn kinh phí khác
Nếu khoản chi đã được bù đắp từ nguồn ngân sách nhà nước, nguồn tài trợ, quỹ phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp, quỹ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số hoặc bất kỳ nguồn kinh phí nào khác thì không được tính vào chi phí được trừ. Ví dụ, doanh nghiệp nhận hỗ trợ từ chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa để mua máy móc, phần chi phí tương ứng với số tiền hỗ trợ sẽ bị loại.
2.4. Phần chi vượt mức do Chính phủ quy định
Một số khoản chi bị khống chế mức trần. Phần vượt mức không được trừ, bao gồm:
- Chi phí quản lý kinh doanh do doanh nghiệp nước ngoài phân bổ cho cơ sở thường trú tại Việt Nam vượt mức theo phương pháp phân bổ quy định.
- Chi phí thuê quản lý hoạt động kinh doanh trò chơi điện tử có thưởng, kinh doanh casino vượt mức quy định.
- Chi trả lãi tiền vay của doanh nghiệp có giao dịch liên kết vượt mức theo quy định về giao dịch liên kết (Nghị định 132/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi).
- Chi có tính chất phúc lợi trực tiếp cho người lao động vượt mức quy định (thường không quá một tháng lương bình quân thực tế thực hiện trong năm tính thuế).
- Khoản đóng góp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, quỹ an sinh xã hội, mua bảo hiểm hưu trí tự nguyện, bảo hiểm nhân thọ cho người lao động vượt mức trần.
Đối với chi phúc lợi, doanh nghiệp cần xây dựng quy chế rõ ràng, có danh sách người lao động được hưởng và chứng từ chi trả thực tế. ACC VINACO thường hỗ trợ khách hàng soạn quy chế phúc lợi phù hợp để tối đa hóa phần chi được trừ.
2.5. Phần trích lập dự phòng không đúng hoặc vượt mức quy định
Các khoản dự phòng bao gồm: dự phòng giảm giá hàng tồn kho, dự phòng tổn thất đầu tư tài chính, dự phòng nợ phải thu khó đòi, dự phòng bảo hành sản phẩm hàng hóa công trình xây lắp, dự phòng rủi ro nghề nghiệp của doanh nghiệp thẩm định giá và kiểm toán. Việc trích lập phải đúng đối tượng, đúng tỷ lệ và đúng thời điểm theo hướng dẫn của Bộ Tài chính. Phần trích vượt hoặc không đúng quy định sẽ bị loại toàn bộ hoặc phần vượt.
2.6. Khoản trích khấu hao tài sản cố định không đúng hoặc vượt mức
Khấu hao TSCĐ không được trừ trong các trường hợp:
- TSCĐ không sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh (trừ một số TSCĐ phục vụ người lao động như nhà ăn giữa ca, nhà nghỉ giữa ca, nhà vệ sinh, phòng y tế, nhà trẻ, khu thể thao… được phép khấu hao).
- TSCĐ không có giấy tờ chứng minh quyền sở hữu của doanh nghiệp (trừ thuê mua tài chính).
- TSCĐ không được quản lý, theo dõi, hạch toán đầy đủ trên sổ sách kế toán.
- Phần trích khấu hao vượt mức quy định của Bộ Tài chính về chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao TSCĐ.
- Đối với ô tô chở người từ 9 chỗ ngồi trở xuống, phần nguyên giá vượt 1,6 tỷ đồng/xe không được khấu hao (trừ một số trường hợp đặc thù như kinh doanh vận tải hành khách, du lịch, khách sạn, làm mẫu lái thử).
- Tàu bay dân dụng, du thuyền không sử dụng cho kinh doanh vận chuyển hàng hóa, hành khách, du lịch, khách sạn.
Doanh nghiệp cần lập sổ theo dõi TSCĐ chi tiết, xác định đúng nguyên giá, thời gian sử dụng và phương pháp khấu hao để tránh bị loại.
2.7. Khoản trích trước vào chi phí không đúng quy định
Các khoản trích trước như trích trước sửa chữa lớn TSCĐ theo chu kỳ, trích trước chi phí đối với hoạt động đã tính doanh thu nhưng còn nghĩa vụ thực hiện theo hợp đồng (cho thuê tài sản dài hạn, dịch vụ nhiều năm…), nếu đến hết kỳ hạn hoặc hết chu kỳ mà chưa chi hoặc chi không hết thì phần còn lại phải hoàn nhập và không được trừ.
2.8. Tiền lương, tiền công và các khoản chi cho người lao động không hợp lệ
Không được trừ các khoản:
- Tiền lương, tiền công của chủ doanh nghiệp tư nhân, chủ công ty TNHH một thành viên do cá nhân làm chủ.
- Thù lao trả cho sáng lập viên doanh nghiệp không trực tiếp tham gia điều hành sản xuất, kinh doanh.
- Tiền lương, tiền công, các khoản chi khác hạch toán để trả cho người lao động nhưng thực tế không chi trả hoặc không có hóa đơn, chứng từ theo quy định.
- Chi thưởng sáng kiến, cải tiến không có quy chế cụ thể và không có hội đồng nghiệm thu.
- Chi trang phục bằng tiền vượt 5 triệu đồng/người/năm; chi trang phục bằng hiện vật không có hóa đơn, chứng từ.
Doanh nghiệp cần có hợp đồng lao động, bảng lương, chứng từ chi trả thực tế (chuyển khoản hoặc phiếu chi có chữ ký) để đảm bảo khoản lương được trừ.
2.9. Chi trả lãi tiền vay không hợp lệ
Các trường hợp lãi vay không được trừ bao gồm:
- Phần lãi vay tương ứng với phần vốn điều lệ còn thiếu theo tiến độ góp vốn ghi trong điều lệ doanh nghiệp (kể cả khi doanh nghiệp đã đi vào hoạt động).
- Lãi vay trong quá trình đầu tư đã được ghi nhận vào giá trị của tài sản, công trình đầu tư.
- Lãi vay để thực hiện hợp đồng tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí.
- Phần lãi vay vốn sản xuất kinh doanh từ đối tượng không phải tổ chức tín dụng vượt mức lãi suất theo quy định của Bộ luật Dân sự.
- Lãi vay trong giao dịch liên kết vượt mức khống chế theo quy định.
Công thức xác định lãi vay tương ứng vốn điều lệ còn thiếu: Nếu số tiền vay nhỏ hơn hoặc bằng số vốn còn thiếu thì toàn bộ lãi vay bị loại; nếu số tiền vay lớn hơn số vốn còn thiếu thì chỉ phần lãi tương ứng với số vốn còn thiếu bị loại.
2.10. Các khoản thuế và chi phí tài chính khác không được trừ
Bao gồm:
- Thuế GTGT đầu vào đã được khấu trừ hoặc hoàn thuế.
- Thuế TNDN.
- Thuế thu nhập cá nhân (trừ trường hợp doanh nghiệp nộp thay và được trừ theo quy định đặc thù).
- Các khoản thuế, phí, lệ phí khác không liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh.
3. Một số khoản chi phí đặc thù thường bị loại trong thực tế thanh kiểm tra
Ngoài các nhóm chính nêu trên, thực tế thanh kiểm tra thuế còn phát hiện nhiều khoản chi đặc thù bị loại. Dưới đây là những trường hợp doanh nghiệp cần lưu ý đặc biệt:

3.1. Chi phí điện, nước của hợp đồng do hộ gia đình, cá nhân đứng tên
Nếu hợp đồng điện, nước do chủ nhà là hộ gia đình hoặc cá nhân ký trực tiếp với đơn vị cung cấp, doanh nghiệp thuê mặt bằng phải có đầy đủ chứng từ phân bổ và thanh toán. Thiếu chứng từ sẽ bị loại toàn bộ hoặc phần không chứng minh được.
3.2. Chi phí thuê tài sản cố định trả trước
Phần chi phí thuê TSCĐ trả trước vượt quá mức phân bổ theo số năm thuê sẽ không được trừ ngay trong năm trả tiền. Doanh nghiệp phải phân bổ đều theo thời gian thuê.
3.3. Chi đóng góp vào quỹ của hiệp hội vượt mức
Phần đóng góp vào các quỹ của hiệp hội (được thành lập theo quy định pháp luật) vượt mức quy định của hiệp hội sẽ bị loại.
3.4. Chi phụ cấp tàu xe đi nghỉ phép không đúng Bộ luật Lao động
Chi phụ cấp đi lại, tiền thuê chỗ ở cho người lao động đi công tác chỉ được trừ nếu đúng quy định của Bộ luật Lao động và có đầy đủ hóa đơn, chứng từ.
4. Hậu quả khi kê khai sai các khoản chi không được trừ
Việc kê khai các khoản chi không được trừ vào chi phí hợp lý dẫn đến giảm thu nhập chịu thuế, làm giảm số thuế TNDN phải nộp. Khi bị phát hiện, doanh nghiệp sẽ phải:
- Nộp bổ sung số thuế TNDN thiếu.
- Nộp tiền chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế.
- Bị phạt hành chính về hành vi kê khai sai (mức phạt có thể lên đến 20% số thuế thiếu hoặc cao hơn tùy mức độ).
- Trong trường hợp nghiêm trọng, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế.
Ngoài ra, việc bị truy thu thuế còn ảnh hưởng đến xếp hạng tín nhiệm thuế của doanh nghiệp, gây khó khăn trong các giao dịch với ngân hàng, đối tác và cơ quan nhà nước.

5. Giải pháp giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro chi phí không được trừ
Để tối ưu chi phí hợp lý và tuân thủ pháp luật, ACC VINACO đề xuất doanh nghiệp thực hiện các biện pháp sau:
5.1. Xây dựng quy trình kiểm soát chứng từ chặt chẽ
Thiết lập checklist kiểm tra hóa đơn, chứng từ trước khi hạch toán. Sử dụng phần mềm kế toán có tính năng cảnh báo hóa đơn rủi ro. Đào tạo nhân viên kế toán và nhân viên thu mua về các quy định chứng từ mới nhất.
5.2. Rà soát định kỳ vốn điều lệ và lãi vay
Theo dõi tiến độ góp vốn điều lệ, đối chiếu với số dư vay để tính toán chính xác phần lãi vay không được trừ. Lập bảng tính lãi vay bị loại hàng quý để điều chỉnh kịp thời.
5.3. Xây dựng và thực hiện đúng quy chế nội bộ
Quy chế tiền lương, thưởng, phúc lợi, trang phục, công tác phí cần được ban hành rõ ràng, có sự tham gia của người lao động và lưu trữ đầy đủ hồ sơ thực hiện.
5.4. Sử dụng dịch vụ kế toán thuế chuyên nghiệp
Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa thiếu nhân sự kế toán có kinh nghiệm sâu về thuế. Việc thuê dịch vụ kế toán thuế trọn gói tại ACC VINACO giúp doanh nghiệp được hỗ trợ:
- Lập và nộp tờ khai thuế định kỳ đúng hạn.
- Rà soát chi phí trước khi quyết toán TNDN.
- Tư vấn điều chỉnh các khoản chi có nguy cơ bị loại.
- Đại diện làm việc với cơ quan thuế khi có thanh kiểm tra.
Với đội ngũ chuyên viên giàu kinh nghiệm, cập nhật liên tục các văn bản pháp luật mới, ACC VINACO cam kết mang đến giải pháp kế toán thuế an toàn, tối ưu và tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp.
Việc nắm vững danh sách các khoản chi không được trừ khi tính thuế TNDN là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, tránh rủi ro truy thu và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế. Từ ngày 01/10/2025, với Luật Thuế TNDN 2025 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP, các quy định trở nên chặt chẽ hơn, đặc biệt về ngưỡng thanh toán không dùng tiền mặt, khống chế chi phí liên kết và phúc lợi.
Doanh nghiệp nên chủ động rà soát sổ sách, hoàn thiện chứng từ và xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ ngay từ đầu năm tài chính. Nếu cần hỗ trợ chuyên sâu về kế toán thuế, quyết toán TNDN hoặc tư vấn tối ưu chi phí hợp lý, hãy liên hệ CÔNG TY ACC VINACO – đơn vị đồng hành pháp lý và kế toán uy tín với hơn 20 năm kinh nghiệm và hơn 10.000 doanh nghiệp tin tưởng.
Nguồn tham khảo
- Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 (có hiệu lực từ 01/10/2025).
- Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp.
- Thông tư 96/2015/TT-BTC (còn hiệu lực đối với một số nội dung hướng dẫn chi tiết trước khi văn bản mới thay thế hoàn toàn).
- Nghị định 132/2020/NĐ-CP về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết và các văn bản sửa đổi, bổ sung.
- Luật Quản lý thuế và các nghị định, thông tư hướng dẫn liên quan đến tiền chậm nộp, phạt vi phạm hành chính về thuế.
- Các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính về chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định.
- Website chính thức của Tổng cục Thuế và các cơ quan thuế địa phương để cập nhật văn bản mới nhất.