Quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế khi làm việc với cơ quan thuế

Cập nhật: 22/11/2026 10:47 AM
Nội dung bài viết

Quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế khi làm việc với cơ quan thuế - Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, thuế luôn được xác định là nguồn thu chủ yếu và quan trọng nhất của ngân sách nhà nước. Nguồn thu này đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo nguồn lực tài chính cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng, thực hiện các chính sách an sinh xã hội và cung cấp các dịch vụ công thiết yếu cho người dân. Người nộp thuế – bao gồm tổ chức, hộ gia đình, hộ kinh doanh và cá nhân – vừa là chủ thể thực hiện nghĩa vụ nộp thuế bắt buộc vừa là đối tượng được pháp luật bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi tương tác với cơ quan quản lý thuế.

Quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế khi làm việc với cơ quan thuế

Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 được Quốc hội thông qua và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 đã kế thừa những tinh hoa của Luật Quản lý thuế 2019, đồng thời bổ sung nhiều nội dung mới phù hợp với môi trường số hóa, giao dịch điện tử, thương mại điện tử và yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Việc nắm vững quyền và nghĩa vụ không chỉ giúp người nộp thuế tuân thủ pháp luật một cách chủ động mà còn bảo vệ hiệu quả lợi ích hợp pháp, hạn chế tối đa rủi ro khi bị kiểm tra, thanh tra hoặc xử lý vi phạm hành chính về thuế.

Khái niệm người nộp thuế và phạm vi áp dụng theo Luật Quản lý thuế 2025

Theo quy định tại Luật Quản lý thuế 2025, khái niệm người nộp thuế được mở rộng và làm rõ hơn so với trước đây nhằm bao quát đầy đủ các đối tượng có nghĩa vụ với ngân sách nhà nước. Cụ thể, người nộp thuế bao gồm các nhóm sau:

  • Tổ chức, hộ gia đình, hộ kinh doanh, cá nhân có nghĩa vụ nộp thuế theo quy định của pháp luật về thuế (bao gồm thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất nhập khẩu và các loại thuế khác).
  • Tổ chức, hộ gia đình, hộ kinh doanh, cá nhân nộp các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước như phí, lệ phí, tiền thuê đất, tiền sử dụng đất, tiền bảo vệ và phát triển đất trồng lúa, các khoản thu từ khai thác tài nguyên và các khoản thu khác do cơ quan quản lý thuế quản lý.
  • Tổ chức, cá nhân thực hiện khấu trừ thuế, nộp thuế thay cho người nộp thuế khác theo quy định của pháp luật.
  • Tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc xác định nghĩa vụ thuế, bao gồm cả các tổ chức cung cấp dịch vụ trung gian, nền tảng thương mại điện tử, tổ chức tín dụng và các bên liên quan khác.

Phạm vi làm việc với cơ quan thuế rất rộng, bao gồm toàn bộ các hoạt động từ đăng ký thuế lần đầu, thay đổi thông tin đăng ký thuế, kê khai thuế định kỳ hoặc đột xuất, nộp thuế, hoàn thuế, miễn thuế, giảm thuế, không thu thuế, kiểm tra thuế tại trụ sở hoặc tại cơ quan thuế, thanh tra thuế, giải quyết khiếu nại, tố cáo về thuế và các thủ tục hành chính thuế khác. Người nộp thuế cần nhận thức rõ rằng mọi tương tác với cơ quan thuế đều chịu sự điều chỉnh của Luật Quản lý thuế 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế khi làm việc với cơ quan thuế

Việc xác định đúng đối tượng người nộp thuế có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn. Nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ hoặc cá nhân có thu nhập từ nhiều nguồn thường chủ quan cho rằng mình không thuộc diện phải đăng ký thuế hoặc chỉ cần kê khai đơn giản. Tuy nhiên, theo quy định mới, ngay cả khi doanh thu chưa đạt ngưỡng phải nộp thuế thu nhập cá nhân hoặc thuế giá trị gia tăng, người nộp thuế vẫn phải thực hiện nghĩa vụ đăng ký và kê khai nếu thuộc diện quy định. Điều này giúp cơ quan thuế quản lý tốt hơn nguồn thu và người nộp thuế tránh được các rủi ro pháp lý về sau.

Quyền của người nộp thuế theo quy định hiện hành

Người nộp thuế được hưởng các quyền cơ bản nhằm đảm bảo sự minh bạch, công bằng và bảo vệ lợi ích hợp pháp trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế. Các quyền này được quy định tập trung tại Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025 và được cụ thể hóa trong các văn bản hướng dẫn liên quan. Việc hiểu rõ và thực hiện đúng các quyền này giúp người nộp thuế chủ động hơn khi làm việc với cơ quan thuế, đặc biệt trong các tình huống kiểm tra, thanh tra hoặc giải quyết tranh chấp.

Quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế khi làm việc với cơ quan thuế

Quyền được hỗ trợ, hướng dẫn và cung cấp thông tin

Người nộp thuế có quyền được cơ quan quản lý thuế hỗ trợ, hướng dẫn thực hiện nghĩa vụ thuế; được cung cấp thông tin, tài liệu cần thiết để thực hiện nghĩa vụ và quyền lợi về thuế. Quyền này bao gồm việc giải đáp thắc mắc về chính sách thuế, thủ tục kê khai, cách tính thuế, phương thức nộp thuế và các vấn đề liên quan khác.

Trong thực tiễn, cơ quan thuế thực hiện quyền này thông qua nhiều hình thức đa dạng. Tại bộ phận một cửa của Chi cục Thuế hoặc Cục Thuế, người nộp thuế có thể đến trực tiếp để được tư vấn. Ngoài ra, cơ quan thuế còn tổ chức hướng dẫn qua đường dây nóng, email chính thức, cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế và các Cục Thuế địa phương. Nhiều địa phương còn định kỳ tổ chức hội nghị, hội thảo phổ biến chính sách thuế mới, đặc biệt khi có thay đổi lớn về luật hoặc nghị định. Hệ thống điện tử cũng cung cấp biểu mẫu, hướng dẫn điền tờ khai chi tiết kèm theo video hướng dẫn hoặc tài liệu PDF dễ hiểu.

Người nộp thuế nên chủ động yêu cầu hỗ trợ bằng văn bản hoặc qua hệ thống điện tử để lưu lại bằng chứng. Việc có văn bản hướng dẫn chính thức sẽ là căn cứ quan trọng nếu sau này phát sinh tranh chấp về cách hiểu quy định. Nhiều doanh nghiệp đã tránh được xử phạt nhờ chứng minh rằng mình đã thực hiện đúng theo văn bản hướng dẫn của cơ quan thuế.

Quyền được hỗ trợ không chỉ là quyền thụ động mà còn là quyền chủ động. Người nộp thuế có thể yêu cầu cơ quan thuế giải thích cụ thể về một khoản thuế ấn định, về lý do từ chối hoàn thuế hoặc về cách xác định giá tính thuế trong giao dịch liên kết. Cơ quan thuế có trách nhiệm trả lời trong thời hạn quy định, thường là trong vòng 05 đến 15 ngày làm việc tùy theo tính chất phức tạp của vấn đề.

Quyền tra cứu, sử dụng chứng từ điện tử và giao dịch điện tử

Người nộp thuế được tra cứu, xem, in và sử dụng chứng từ điện tử đã gửi đến Hệ thống thông tin quản lý thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế 2025 và pháp luật về giao dịch điện tử. Đồng thời, người nộp thuế được yêu cầu tổ chức khấu trừ cấp chứng từ khấu trừ điện tử. Đây là quyền rất quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay, giúp giảm thiểu giấy tờ truyền thống, tăng tính minh bạch và tiết kiệm thời gian, chi phí cho cả người nộp thuế lẫn cơ quan thuế.

Người nộp thuế có quyền sử dụng chứng từ điện tử trong mọi giao dịch với cơ quan quản lý thuế và các tổ chức, cá nhân có liên quan, miễn là đáp ứng đầy đủ quy định về giao dịch điện tử, chữ ký số và định dạng dữ liệu. Hệ thống thông tin quản lý thuế hiện nay cho phép người nộp thuế đăng nhập bằng tài khoản giao dịch thuế điện tử để xem toàn bộ lịch sử kê khai, nộp thuế, thông báo nợ, quyết định hoàn thuế và các văn bản khác. Việc lưu trữ chứng từ điện tử cũng được pháp luật công nhận giá trị pháp lý tương đương chứng từ giấy.

Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp đã tận dụng quyền này để xây dựng quy trình kế toán số hóa hoàn toàn, kết nối trực tiếp phần mềm kế toán với hệ thống của cơ quan thuế. Điều này không chỉ giúp giảm sai sót do nhập liệu thủ công mà còn tạo điều kiện thuận lợi khi cơ quan thuế yêu cầu cung cấp dữ liệu phục vụ kiểm tra.

Quyền ký hợp đồng với đại lý thuế và ủy quyền

Người nộp thuế được ký hợp đồng với đại lý thuế, đại lý làm thủ tục hải quan để thực hiện dịch vụ đại lý thuế hoặc đại lý hải quan. Đồng thời, người nộp thuế được ủy quyền khai thay, nộp thuế thay theo quy định của pháp luật về thuế, quản lý thuế và hải quan. Việc ủy quyền phải được thực hiện bằng văn bản và tuân thủ đầy đủ quy định về đại diện theo pháp luật hoặc ủy quyền theo Bộ luật Dân sự.

Quyền này đặc biệt hữu ích đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh hoặc cá nhân không có chuyên môn sâu về thuế. Thay vì tự mày mò trong hệ thống quy định phức tạp, người nộp thuế có thể thuê dịch vụ chuyên nghiệp của đại lý thuế để giảm rủi ro sai sót, tiết kiệm thời gian và tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi. Đại lý thuế phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước người nộp thuế về nội dung dịch vụ đã cung cấp theo hợp đồng.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc ủy quyền không làm giảm trách nhiệm cuối cùng của người nộp thuế. Nếu đại lý thuế thực hiện sai, người nộp thuế vẫn phải chịu trách nhiệm về nghĩa vụ thuế phát sinh. Do đó, khi lựa chọn đại lý thuế, người nộp thuế nên kiểm tra kỹ năng lực, giấy phép hành nghề và uy tín của đơn vị cung cấp dịch vụ.

Quyền được áp dụng chế độ ưu tiên

Nếu đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định, người nộp thuế được áp dụng chế độ ưu tiên trong quản lý thuế và hải quan. Chế độ ưu tiên thường bao gồm việc rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, ưu tiên kiểm tra sau thông quan, được miễn hoặc giảm một số thủ tục kiểm tra và các biện pháp hỗ trợ khác nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Điều kiện để được áp dụng chế độ ưu tiên thường bao gồm việc chấp hành tốt nghĩa vụ thuế trong một khoảng thời gian nhất định, không có nợ thuế quá hạn, hệ thống kế toán minh bạch, tuân thủ tốt quy định về hóa đơn chứng từ và có xếp hạng rủi ro thấp theo đánh giá của cơ quan thuế. Người nộp thuế có thể chủ động đề nghị cơ quan thuế xem xét áp dụng chế độ ưu tiên khi đáp ứng đủ điều kiện.

Việc được áp dụng chế độ ưu tiên mang lại lợi ích thiết thực, đặc biệt đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu hoặc doanh nghiệp có quy mô lớn, giúp giảm chi phí tuân thủ và tăng tốc độ lưu thông hàng hóa.

Quyền tra cứu tình hình nghĩa vụ thuế và nhận thông báo

Người nộp thuế được tra cứu tình hình thực hiện nghĩa vụ thuế, nhận thông báo số tiền thuế nợ qua tài khoản giao dịch điện tử do cơ quan quản lý thuế cung cấp. Quyền này giúp người nộp thuế chủ động theo dõi và xử lý nợ thuế kịp thời, tránh phát sinh tiền chậm nộp không đáng có.

Hệ thống điện tử hiện nay cho phép người nộp thuế xem chi tiết từng khoản thuế phải nộp, đã nộp, còn nợ, tiền chậm nộp và tiền phạt (nếu có). Thông báo nợ thuế được gửi tự động qua email hoặc tin nhắn khi có phát sinh. Người nộp thuế nên thường xuyên đăng nhập hệ thống để kiểm tra, đặc biệt vào cuối quý hoặc cuối năm khi các khoản thuế quyết toán phát sinh nhiều.

Trong trường hợp phát hiện số liệu trên hệ thống không khớp với sổ sách của mình, người nộp thuế có quyền yêu cầu cơ quan thuế giải thích và điều chỉnh nếu có sai sót từ phía cơ quan thuế.

Quyền nhận thông báo, quyết định, biên bản và được giải thích

Người nộp thuế được nhận thông báo, quyết định, biên bản, kết luận liên quan đến xác định nghĩa vụ thuế từ các cơ quan chức năng khi tiến hành thanh tra, kiểm tra, kiểm toán. Đồng thời, người nộp thuế được giải thích về việc tính thuế, khoản thu khác, ấn định thuế, nội dung xử lý về thuế; được bảo lưu ý kiến, giải trình; được biết thời hạn giải quyết hoàn thuế, số tiền thuế không được hoàn và căn cứ pháp lý đối với số tiền thuế không được hoàn.

Đây là nhóm quyền bảo vệ quan trọng nhất khi người nộp thuế bị kiểm tra hoặc xử lý. Người nộp thuế nên yêu cầu giải thích bằng văn bản và ghi rõ ý kiến bảo lưu trong biên bản nếu không đồng ý với nội dung. Việc bảo lưu ý kiến không làm mất hiệu lực của biên bản nhưng sẽ là căn cứ quan trọng khi thực hiện khiếu nại hoặc khởi kiện sau này.

Trong thực tiễn, nhiều trường hợp người nộp thuế đã thành công trong việc giảm số thuế phải nộp hoặc được hoàn thuế nhờ việc giải trình đầy đủ, cung cấp chứng từ bổ sung và bảo lưu ý kiến một cách có cơ sở pháp lý.

Quyền được giữ bí mật thông tin

Thông tin của người nộp thuế được bảo mật theo quy định của pháp luật, trừ các trường hợp phải cung cấp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc thông tin công khai về thuế theo luật định. Cơ quan quản lý thuế và công chức thuế có trách nhiệm bảo vệ thông tin cá nhân, thông tin kinh doanh, thông tin tài chính của người nộp thuế.

Quyền bảo mật thông tin có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp, vì thông tin về doanh thu, chi phí, lợi nhuận, đối tác kinh doanh nếu bị lộ có thể gây thiệt hại cạnh tranh nghiêm trọng. Pháp luật quy định rõ các trường hợp được phép công khai thông tin người nộp thuế, chủ yếu là các trường hợp trốn thuế, nợ thuế kéo dài hoặc theo yêu cầu của cơ quan điều tra, kiểm toán nhà nước.

Nếu phát hiện thông tin của mình bị tiết lộ trái phép, người nộp thuế có quyền khiếu nại, tố cáo và yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định.

Quyền khiếu nại, khởi kiện và yêu cầu bồi thường thiệt hại

Người nộp thuế có quyền khiếu nại, khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính về thuế liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Đồng thời, người nộp thuế được bồi thường thiệt hại do cơ quan quản lý thuế hoặc công chức quản lý thuế gây ra theo quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Thủ tục khiếu nại, tố cáo thực hiện theo Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và các quy định chuyên ngành về thuế. Thời hạn khiếu nại thường là 90 ngày kể từ ngày nhận được quyết định hành chính hoặc biết được hành vi hành chính. Người nộp thuế có thể khiếu nại lần đầu tại cơ quan đã ra quyết định, khiếu nại lần hai tại cấp trên hoặc khởi kiện ra Tòa án hành chính.

Việc khiếu nại không làm đình chỉ việc thi hành quyết định, trừ trường hợp người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại hoặc Tòa án quyết định tạm dừng thi hành. Do đó, người nộp thuế cần cân nhắc kỹ và chuẩn bị hồ sơ chứng cứ đầy đủ trước khi thực hiện quyền này.

Quyền yêu cầu xác nhận nghĩa vụ nộp thuế

Người nộp thuế được yêu cầu cơ quan quản lý thuế xác nhận việc hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế. Giấy xác nhận này thường được sử dụng trong các giao dịch dân sự, kinh doanh, thủ tục vay vốn ngân hàng, thủ tục xuất nhập khẩu, thủ tục đăng ký dự thầu hoặc các thủ tục hành chính khác yêu cầu chứng minh tình trạng thuế.

Thủ tục yêu cầu xác nhận hiện nay khá đơn giản, có thể thực hiện trực tuyến qua hệ thống điện tử hoặc nộp hồ sơ giấy tại bộ phận một cửa. Thời hạn giải quyết thường nhanh, trong vòng vài ngày làm việc nếu hồ sơ đầy đủ.

Quyền khác liên quan đến kiểm tra thuế tại trụ sở

Khi bị kiểm tra thuế tại trụ sở, người nộp thuế có các quyền cụ thể nhằm bảo vệ quyền lợi và đảm bảo quá trình kiểm tra diễn ra đúng pháp luật:

  • Từ chối việc kiểm tra khi không có quyết định kiểm tra thuế hợp lệ.
  • Từ chối cung cấp thông tin, tài liệu không liên quan đến nội dung kiểm tra thuế hoặc thông tin, tài liệu thuộc bí mật nhà nước (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác).
  • Nhận biên bản kiểm tra thuế và yêu cầu giải thích nội dung biên bản kiểm tra thuế.
  • Bảo lưu ý kiến trong biên bản kiểm tra thuế.
  • Khiếu nại, khởi kiện và yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.
  • Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình kiểm tra thuế.

Các quyền này giúp cân bằng giữa quyền lực của cơ quan thuế và quyền bảo vệ của người nộp thuế. Người nộp thuế nên chuẩn bị sẵn danh sách tài liệu liên quan đến nội dung kiểm tra để cung cấp đúng phạm vi, tránh cung cấp thừa thông tin không cần thiết.

Nghĩa vụ của người nộp thuế khi làm việc với cơ quan thuế

Song song với các quyền được hưởng, người nộp thuế phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ để đảm bảo sự công bằng và hiệu quả của công tác quản lý thuế. Nghĩa vụ của người nộp thuế được quy định tại khoản 2 Điều 37 Luật Quản lý thuế 2025. Việc vi phạm nghĩa vụ có thể dẫn đến xử phạt hành chính, tính tiền chậm nộp hoặc thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự trong các trường hợp nghiêm trọng.

Quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế khi làm việc với cơ quan thuế

Nghĩa vụ đăng ký thuế và sử dụng mã số thuế

Người nộp thuế phải thực hiện đăng ký thuế và sử dụng mã số thuế theo đúng quy định của pháp luật. Mã số thuế là định danh duy nhất của người nộp thuế trong hệ thống quản lý thuế, được sử dụng trong mọi giao dịch liên quan đến thuế, hóa đơn, chứng từ, tài khoản ngân hàng và các giao dịch khác với cơ quan nhà nước.

Việc không đăng ký thuế hoặc sử dụng sai mã số thuế có thể dẫn đến xử phạt hành chính và ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc hoàn thuế, khấu trừ thuế đầu vào, cũng như các giao dịch kinh doanh khác. Đối với doanh nghiệp mới thành lập, việc đăng ký thuế thường được thực hiện liên thông với đăng ký doanh nghiệp. Đối với hộ kinh doanh và cá nhân, thời hạn đăng ký thuế phải tuân thủ theo quy định cụ thể của từng loại thuế.

Người nộp thuế cần cập nhật kịp thời mọi thay đổi về thông tin đăng ký thuế như địa chỉ, người đại diện pháp luật, ngành nghề kinh doanh để tránh sai sót trong quá trình quản lý.

Nghĩa vụ kê khai chính xác, trung thực, đầy đủ và nộp hồ sơ đúng hạn

Người nộp thuế phải khai chính xác, trung thực, đầy đủ và nộp hồ sơ thuế đúng thời hạn quy định. Đồng thời, chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, đầy đủ của hồ sơ thuế và các tài liệu cung cấp cho cơ quan quản lý thuế trong quá trình giải quyết hồ sơ thuế.

Nguyên tắc tự khai, tự tính, tự nộp vẫn được duy trì và nhấn mạnh trong Luật Quản lý thuế 2025. Người nộp thuế tự xác định nghĩa vụ thuế phải nộp, trừ trường hợp việc tính thuế do cơ quan quản lý thuế thực hiện theo quy định. Việc kê khai sai, thiếu hoặc chậm nộp hồ sơ sẽ bị xử phạt theo mức độ vi phạm.

Để thực hiện tốt nghĩa vụ này, người nộp thuế cần xây dựng quy trình nội bộ chặt chẽ về kế toán thuế, đào tạo nhân viên phụ trách thuế và thường xuyên đối chiếu số liệu giữa sổ sách kế toán với tờ khai thuế trước khi nộp.

Nghĩa vụ nộp đầy đủ, đúng hạn các khoản thuế và khoản thu khác

Người nộp thuế phải nộp đầy đủ, đúng hạn các khoản thuế, khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước, tiền chậm nộp và tiền phạt. Trường hợp số tiền phải nộp đã được cơ quan quản lý thuế cung cấp mã định danh khoản phải nộp thì người nộp thuế phải nộp theo đúng mã định danh đó.

Việc chậm nộp sẽ phát sinh tiền chậm nộp theo mức quy định của pháp luật. Người nộp thuế nên theo dõi sát sao thông báo nợ thuế trên hệ thống điện tử và chủ động nộp ngay khi có khả năng để tránh lãi chậm nộp cộng dồn. Trong trường hợp gặp khó khăn về tài chính, người nộp thuế có thể xem xét các biện pháp như gia hạn nộp thuế, nộp dần tiền thuế nợ nếu đủ điều kiện theo quy định.

Nghĩa vụ tuân thủ chế độ kế toán, thống kê và sử dụng hóa đơn, chứng từ

Người nộp thuế phải tuân thủ chế độ kế toán, thống kê và quản lý, sử dụng hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật. Việc lập và giao hóa đơn, chứng từ cho người mua phải đúng số lượng, chủng loại, giá trị thực thanh toán khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ.

Hóa đơn điện tử đã trở thành hình thức bắt buộc đối với hầu hết các đối tượng. Người nộp thuế cần đảm bảo hệ thống phần mềm hóa đơn điện tử đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, kết nối được với hệ thống của cơ quan thuế và lưu trữ dữ liệu theo đúng thời hạn quy định. Việc sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc lập hóa đơn khống sẽ bị xử lý nghiêm khắc.

Nghĩa vụ ghi chép chính xác các hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế

Người nộp thuế phải ghi chép, ghi nhận chính xác, trung thực, đầy đủ những hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế, khấu trừ thuế và các giao dịch phải kê khai thông tin về thuế. Việc ghi chép này là cơ sở quan trọng để đối chiếu khi cơ quan thuế thực hiện kiểm tra, thanh tra.

Đối với các giao dịch liên kết, giao dịch với bên nước ngoài hoặc các giao dịch có tính chất phức tạp, người nộp thuế cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ chứng minh giá thị trường, hợp đồng, chứng từ thanh toán và các tài liệu liên quan khác.

Nghĩa vụ cung cấp thông tin, tài liệu kịp thời và giải thích

Người nộp thuế có nghĩa vụ cung cấp chính xác, đầy đủ, kịp thời thông tin, tài liệu liên quan đến việc xác định nghĩa vụ thuế dưới dạng văn bản giấy hoặc điện tử. Đồng thời, cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý thuế để thực hiện trao đổi thông tin với cơ quan quản lý thuế nước ngoài theo điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế về thuế mà Việt Nam là thành viên hoặc bên ký kết. Người nộp thuế cũng phải giải thích việc tính thuế, khoản thu khác, khai thuế, nộp thuế theo yêu cầu của cơ quan quản lý thuế.

Nghĩa vụ này được mở rộng hơn so với Luật 2019, đặc biệt trong bối cảnh hợp tác quốc tế về thuế ngày càng tăng cường thông qua các sáng kiến như BEPS, CRS (Common Reporting Standard) và các hiệp định tránh đánh thuế hai lần. Người nộp thuế có hoạt động xuyên biên giới cần đặc biệt chú ý đến nghĩa vụ này.

Nghĩa vụ chấp hành quyết định, thông báo, yêu cầu của cơ quan thuế

Người nộp thuế phải chấp hành quyết định, thông báo, yêu cầu của cơ quan quản lý thuế và công chức quản lý thuế theo quy định của pháp luật. Việc không chấp hành có thể dẫn đến các biện pháp cưỡng chế thi hành như phong tỏa tài khoản, kê biên tài sản hoặc các biện pháp khác theo quy định.

Nghĩa vụ chịu trách nhiệm ngay cả khi ủy quyền

Người nộp thuế chịu trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ thuế, khoản thu khác theo quy định của pháp luật, bao gồm cả trường hợp người đại diện theo pháp luật hoặc đại diện theo ủy quyền thay mặt người nộp thuế thực hiện thủ tục về thuế, khoản thu khác sai quy định. Điều này nhấn mạnh rằng việc thuê đại lý thuế hoặc ủy quyền không làm giảm trách nhiệm cuối cùng của người nộp thuế đối với nghĩa vụ thuế của mình.

Nghĩa vụ trong quá trình kiểm tra thuế tại trụ sở

Khi bị kiểm tra thuế tại trụ sở, người nộp thuế có các nghĩa vụ cụ thể:

  • Chấp hành quyết định kiểm tra thuế của cơ quan quản lý thuế.
  • Cung cấp kịp thời, đầy đủ, chính xác các thông tin, tài liệu liên quan đến nội dung kiểm tra theo yêu cầu của đoàn kiểm tra thuế; chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của thông tin, tài liệu đã cung cấp.
  • Ký biên bản kiểm tra thuế trong thời hạn quy định (thường là 05 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc kiểm tra).
  • Chấp hành kiến nghị tại biên bản kiểm tra thuế, kết luận và quyết định xử lý kết quả kiểm tra thuế.

Người nộp thuế nên phối hợp tích cực với đoàn kiểm tra để quá trình kiểm tra diễn ra nhanh chóng, hạn chế kéo dài thời gian và phát sinh chi phí không cần thiết. Đồng thời, cần ghi chép lại toàn bộ quá trình làm việc để làm cơ sở bảo vệ quyền lợi nếu cần.

Thực tiễn làm việc với cơ quan thuế và một số lưu ý quan trọng

Khi làm việc với cơ quan thuế, người nộp thuế nên chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, sắp xếp theo trình tự logic và lưu trữ bản sao của mọi tài liệu đã cung cấp. Đối với các cuộc kiểm tra, thanh tra, nên cử người đại diện có chuyên môn về thuế hoặc thuê tư vấn thuế chuyên nghiệp hỗ trợ ngay từ đầu.

Quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế khi làm việc với cơ quan thuế

Người nộp thuế cần phân biệt rõ giữa kiểm tra thuế và thanh tra thuế. Kiểm tra thuế thường tập trung vào việc kiểm tra hồ sơ khai thuế, chứng từ liên quan đến một hoặc một số loại thuế cụ thể trong khoảng thời gian nhất định. Trong khi đó, thanh tra thuế có phạm vi rộng hơn, thời gian dài hơn và có thể kiểm tra toàn diện hoạt động sản xuất kinh doanh của người nộp thuế.

Trong trường hợp không đồng ý với kết luận của cơ quan thuế, người nộp thuế nên bảo lưu ý kiến ngay trong biên bản và thực hiện quyền khiếu nại trong thời hạn quy định. Việc khiếu nại không làm đình chỉ việc thi hành quyết định, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác hoặc cơ quan có thẩm quyền quyết định tạm dừng thi hành.

Đối với giao dịch điện tử, người nộp thuế cần bảo mật tuyệt đối tài khoản giao dịch thuế, chữ ký số và thường xuyên cập nhật thông tin trên hệ thống. Việc để lộ thông tin đăng nhập có thể dẫn đến rủi ro bị kê khai, nộp thuế trái phép hoặc bị lợi dụng thông tin.

Một lưu ý quan trọng khác là người nộp thuế nên xây dựng mối quan hệ hợp tác, minh bạch với cơ quan thuế. Việc chủ động giải trình, cung cấp thông tin kịp thời và tuân thủ tốt nghĩa vụ sẽ giúp giảm thiểu rủi ro bị xếp vào nhóm rủi ro cao và bị kiểm tra thường xuyên.

Hậu quả của việc vi phạm nghĩa vụ và biện pháp bảo vệ quyền

Vi phạm nghĩa vụ thuế có thể dẫn đến nhiều hậu quả pháp lý nghiêm trọng. Về xử phạt hành chính, người nộp thuế có thể bị phạt tiền theo mức quy định đối với từng hành vi vi phạm (khai sai, chậm nộp hồ sơ, chậm nộp tiền thuế, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp…). Ngoài ra còn bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, buộc khắc phục hậu quả và tính tiền chậm nộp.

Trong trường hợp có dấu hiệu trốn thuế với số tiền lớn hoặc có tính chất nghiêm trọng, người nộp thuế có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự. Mức phạt tù có thể lên đến nhiều năm tùy theo số tiền trốn thuế và các tình tiết tăng nặng.

Ngược lại, nếu cơ quan thuế hoặc công chức thuế vi phạm quyền của người nộp thuế như tiết lộ thông tin bí mật, gây thiệt hại do hành vi trái pháp luật, chậm giải quyết hồ sơ không có lý do chính đáng, người nộp thuế có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại và xử lý trách nhiệm của công chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức và Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Vai trò của dịch vụ tư vấn thuế chuyên nghiệp

Trong môi trường pháp luật thuế ngày càng phức tạp và số hóa mạnh mẽ, việc tự thực hiện toàn bộ nghĩa vụ thuế tiềm ẩn nhiều rủi ro về sai sót, chậm trễ và chi phí tuân thủ cao. Các công ty tư vấn thuế chuyên nghiệp như ACC VINACO hỗ trợ người nộp thuế một cách toàn diện:

  • Tư vấn chính sách và thủ tục thuế phù hợp với từng loại hình doanh nghiệp, hộ kinh doanh.
  • Hỗ trợ kê khai thuế định kỳ, quyết toán thuế, hoàn thuế, miễn giảm thuế.
  • Đại diện làm việc với cơ quan thuế khi có kiểm tra, thanh tra.
  • Hướng dẫn thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo và bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
  • Cập nhật kịp thời các thay đổi pháp luật thuế mới nhất và đưa ra khuyến nghị phù hợp.

Việc sử dụng dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp giúp người nộp thuế vừa tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ vừa tối đa hóa quyền lợi hợp pháp, giảm thiểu rủi ro pháp lý và tiết kiệm thời gian, nguồn lực để tập trung vào phát triển kinh doanh.

Quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế khi làm việc với cơ quan thuế là hai mặt của một thể thống nhất, nhằm đảm bảo sự công bằng, minh bạch và hiệu quả trong công tác quản lý thuế. Luật Quản lý thuế 2025 đã hoàn thiện khung pháp lý theo hướng tăng cường quyền của người nộp thuế trong môi trường số hóa, đồng thời siết chặt nghĩa vụ về tính trung thực, kịp thời và hợp tác quốc tế.

Người nộp thuế cần chủ động tìm hiểu, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ và mạnh dạn thực hiện quyền khi cần thiết. Sự hợp tác tích cực, minh bạch giữa người nộp thuế và cơ quan quản lý thuế sẽ góp phần xây dựng hệ thống thuế hiện đại, công bằng, hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững và nâng cao niềm tin của người dân, doanh nghiệp đối với hệ thống quản lý thuế.

Để được tư vấn chi tiết về quyền, nghĩa vụ và các thủ tục thuế cụ thể phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh, quý khách hàng có thể liên hệ ACC VINACO – đơn vị chuyên cung cấp dịch vụ tư vấn thuế, kế toán và pháp lý doanh nghiệp uy tín, giàu kinh nghiệm.

Nguồn tham khảo

  1. Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 ngày 10/12/2025 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026).
  2. Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 (các quy định còn hiệu lực và được sửa đổi, bổ sung bởi các luật liên quan).
  3. Các Nghị định và Thông tư hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế do Chính phủ và Bộ Tài chính ban hành.
  4. Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế và các Cục Thuế địa phương.
  5. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ và các văn bản hướng dẫn chính sách thuế cập nhật.
  6. Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
  7. Các tài liệu phổ biến chính sách thuế do Tổng cục Thuế phát hành.
NHẬN TƯ VẤN Quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế khi làm việc với cơ quan thuế
Luật sư và chuyên gia thuế hỗ trợ tư vấn trực tiếp về thủ tục, chi phí và hồ sơ thành lập doanh nghiệp.
0938 830 883

Đăng ký tư vấn

Vui lòng nhập họ và tên
Vui lòng nhập địa chỉ email
Vui lòng nhập số điện thoại
Vui lòng nhập quy mô nhân sự
Vui lòng nhập chức danh
Vui lòng nhập lĩnh vực kinh doanh

Tin tức nổi bật

Zalo
TOP