Từ ngày 01/07/2026, Nghị định số 254/2026/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư số 91/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính chính thức có hiệu lực, thay thế hệ thống quy định cũ về hóa đơn, chứng từ (Nghị định 123/2020/NĐ-CP đã được sửa đổi bởi Nghị định 70/2025/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn trước đây). Đây là bước hoàn thiện quan trọng nhằm thi hành Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong quản lý thuế, tăng cường tính minh bạch, chống gian lận và hỗ trợ nền kinh tế số.

Chính sách hóa đơn điện tử mới và những điểm doanh nghiệp cần thực hiện phân tích chi tiết chính sách mới, nêu rõ các điểm doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh cần thực hiện để đảm bảo tuân thủ, tránh rủi ro pháp lý và tối ưu hóa quy trình kế toán – thuế. Việc nắm vững các quy định mới không chỉ giúp doanh nghiệp tránh bị xử phạt mà còn tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động kinh doanh minh bạch, hiệu quả trong môi trường số hóa ngày càng sâu rộng.
Tổng quan về chính sách hóa đơn điện tử mới
Nghị định 254/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế 2025 về hóa đơn điện tử và chứng từ điện tử. Nghị định gồm 5 chương, 45 điều và phụ lục kèm theo, có hiệu lực từ 01/07/2026. Thông tư 91/2026/TT-BTC hướng dẫn chi tiết một số nội dung liên quan đến định dạng, đăng ký, truyền dữ liệu và xử lý hóa đơn.

Mục tiêu chính của chính sách mới là mở rộng và làm rõ đối tượng bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử, chuẩn hóa nội dung, thời điểm lập và định dạng dữ liệu hóa đơn, tăng cường kết nối dữ liệu real-time với cơ quan thuế, hạn chế tối đa việc sử dụng hóa đơn giấy và hóa đơn không có mã trong các trường hợp không đủ điều kiện, đồng thời hỗ trợ quản lý thuế trong môi trường thương mại điện tử, nền tảng số và các lĩnh vực đặc thù như tài sản mã hóa, giao dịch carbon.
Chính sách kế thừa nhiều quy định đã ổn định từ giai đoạn trước nhưng bổ sung, làm rõ và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn kinh tế số năm 2026 trở đi. Việc ban hành Nghị định 254/2026/NĐ-CP đánh dấu bước chuyển quan trọng từ giai đoạn khuyến khích sang giai đoạn bắt buộc toàn diện hóa đơn điện tử, đồng thời tạo hành lang pháp lý đồng bộ giữa Luật Quản lý thuế mới và các văn bản hướng dẫn chi tiết.
Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang hội nhập sâu rộng và chuyển đổi số mạnh mẽ, hóa đơn điện tử không còn chỉ là công cụ ghi nhận giao dịch mà trở thành nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ quản lý nhà nước, chống thất thu thuế và hỗ trợ doanh nghiệp giảm chi phí hành chính. Doanh nghiệp cần nhận thức rõ rằng việc tuân thủ không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là lợi thế cạnh tranh khi xây dựng hệ thống quản trị tài chính hiện đại.
Các loại hóa đơn điện tử theo quy định mới
Theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP, hóa đơn điện tử bao gồm các loại chính: hóa đơn giá trị gia tăng điện tử, hóa đơn bán hàng điện tử, hóa đơn thương mại điện tử (áp dụng cho xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ ra nước ngoài khi đáp ứng điều kiện truyền dữ liệu điện tử), hóa đơn bán tài sản công, hóa đơn bán hàng dự trữ quốc gia, và các loại tem, vé, thẻ cùng hóa đơn đặc thù khác.

Phân loại theo mã cơ quan thuế gồm ba nhóm chính. Hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế là loại hóa đơn được cơ quan thuế cấp mã trước khi tổ chức, cá nhân bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ gửi cho người mua. Đây là loại phổ biến nhất đối với phần lớn doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Hóa đơn điện tử không có mã của cơ quan thuế áp dụng cho một số đối tượng đủ điều kiện về hạ tầng công nghệ thông tin và khả năng truyền dữ liệu.
Hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế phù hợp với hoạt động bán lẻ trực tiếp đến người tiêu dùng, đặc biệt tại các cửa hàng, siêu thị, nhà hàng và điểm bán hàng quy mô nhỏ đến trung bình.
Việc phân loại rõ ràng giúp doanh nghiệp lựa chọn đúng loại hóa đơn phù hợp với đặc thù hoạt động. Doanh nghiệp cần đánh giá kỹ điều kiện hạ tầng trước khi quyết định sử dụng hóa đơn không có mã, vì nếu không đáp ứng yêu cầu truyền dữ liệu, cơ quan thuế có thể yêu cầu chuyển sang sử dụng hóa đơn có mã.
Đối tượng sử dụng hóa đơn điện tử từ 01/07/2026
Khoản 1 Điều 6 Nghị định 254/2026/NĐ-CP quy định rõ tổ chức kinh tế, tổ chức khác, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và các trường hợp rủi ro cao về thuế theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính phải sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, trừ một số trường hợp được phép dùng hóa đơn không có mã.

Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện lực, xăng dầu, bưu chính, viễn thông, nước sạch, tài chính – ngân hàng, chứng khoán, tài sản mã hóa, dịch vụ hỗ trợ giao dịch trên sàn giao dịch carbon, bảo hiểm, y tế, thương mại điện tử, siêu thị, vận tải (hàng không, đường bộ, đường sắt, đường biển, đường thủy) và các tổ chức đã hoặc sẽ giao dịch điện tử với cơ quan thuế, có hạ tầng công nghệ thông tin đáp ứng được phép sử dụng hóa đơn điện tử không có mã (trừ trường hợp rủi ro cao về thuế).
Đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh, nếu có doanh thu năm trên 01 tỷ đồng hoặc bán tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng thì bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế. Đây là điểm thay đổi quan trọng so với giai đoạn trước, mở rộng đáng kể diện đối tượng bắt buộc.
Doanh nghiệp và hộ kinh doanh bán hàng trên sàn thương mại điện tử, nền tảng số cũng thuộc diện điều chỉnh. Thời điểm lập hóa đơn khi bán qua sàn là thời điểm giao hàng hoặc hoàn tất dịch vụ, không phụ thuộc vào thời điểm sàn thanh toán. Quy định này giúp đảm bảo tính kịp thời của dữ liệu hóa đơn và hạn chế tình trạng chậm xuất hóa đơn trong mô hình kinh doanh trung gian.
Doanh nghiệp cần rà soát kỹ doanh thu thực tế và dự kiến để xác định đúng thời điểm bắt buộc chuyển đổi. Việc chậm trễ đăng ký có thể dẫn đến việc bị xử phạt và bị xếp vào nhóm rủi ro cao về thuế.
Các trường hợp không phải sử dụng hóa đơn điện tử
Điều 7 Nghị định 254/2026/NĐ-CP quy định 08 nhóm trường hợp không bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử. Các trường hợp này bao gồm một số hoạt động của hộ, cá nhân kinh doanh bán hàng hóa, dịch vụ thuộc diện lập bảng kê thu mua; thu nhập từ cho thuê bất động sản hoặc cung cấp nội dung số cho tổ chức, cá nhân ở nước ngoài trong một số trường hợp cụ thể; đại lý xổ số, bảo hiểm, bán hàng đa cấp đã được khấu trừ thuế; và một số khoản thu từ hoạt động tái bảo hiểm, tài chính, bán nợ.

Doanh nghiệp cần rà soát kỹ từng trường hợp để tránh áp dụng sai. Việc tự ý không xuất hóa đơn trong trường hợp không thuộc diện miễn trừ sẽ bị coi là vi phạm và có thể bị xử phạt. Ngược lại, việc xuất hóa đơn không cần thiết trong một số trường hợp đặc thù cũng có thể gây phức tạp cho công tác kế toán và đối chiếu dữ liệu.
Khuyến nghị thực tế là doanh nghiệp nên lập danh mục các loại giao dịch thường phát sinh và đối chiếu với quy định tại Điều 7 để xây dựng quy trình nội bộ rõ ràng. Đối với các trường hợp biên giới hoặc dễ nhầm lẫn, nên tham vấn ý kiến chuyên gia hoặc cơ quan thuế địa phương để có hướng dẫn cụ thể.
Thời điểm lập hóa đơn điện tử
Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thời điểm lập hóa đơn. Đối với bán hàng hóa (kể cả tài sản công, hàng dự trữ quốc gia), thời điểm lập hóa đơn là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng cho người mua, không phụ thuộc đã thu tiền hay chưa. Quy định này nhấn mạnh nguyên tắc ghi nhận theo thời điểm phát sinh nghĩa vụ giao hàng, phù hợp với chuẩn mực kế toán và quản lý thuế.
Đối với xuất khẩu hàng hóa (kể cả gia công xuất khẩu), người bán tự xác định thời điểm lập hóa đơn nhưng chậm nhất không quá ngày làm việc tiếp theo kể từ ngày hàng hóa được thông quan. Quy định này tạo sự linh hoạt cho doanh nghiệp xuất khẩu nhưng vẫn đảm bảo tính kịp thời của dữ liệu.
Khi cung cấp dịch vụ, thời điểm lập hóa đơn là thời điểm hoàn thành việc cung cấp dịch vụ. Nếu thu tiền trước hoặc trong quá trình cung cấp (trừ tiền đặt cọc theo hợp đồng) thì lập hóa đơn tại thời điểm thu tiền. Điểm mới đáng chú ý là tiền đặt cọc để thực hiện hợp đồng dịch vụ chưa phải xuất hóa đơn ngay, giúp doanh nghiệp tránh phát sinh hóa đơn sớm không cần thiết.
Trường hợp giao hàng nhiều lần hoặc bàn giao theo hạng mục, công đoạn thì phải lập hóa đơn tương ứng với khối lượng, giá trị từng lần giao. Một số dịch vụ có số lượng lớn, phát sinh thường xuyên cần đối soát số liệu được phép lập hóa đơn sau khi đối soát, nhưng không quá 07 ngày theo quy định cụ thể.
Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình kiểm soát thời điểm lập hóa đơn chặt chẽ, đặc biệt đối với các hợp đồng dài hạn, hợp đồng giai đoạn và hoạt động bán hàng qua nhiều kênh. Việc lập hóa đơn sai thời điểm là một trong những lỗi phổ biến nhất và dễ bị cơ quan thuế phát hiện khi đối chiếu dữ liệu.
Nội dung bắt buộc trên hóa đơn điện tử
Nội dung hóa đơn được quy định tại Phụ lục kèm theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP. So với quy định cũ, có một số điểm bổ sung quan trọng. Đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh phải thể hiện tên, mã, địa chỉ địa điểm kinh doanh trên hóa đơn. Doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu phải ghi rõ mã và địa chỉ địa điểm kinh doanh do cơ quan có thẩm quyền cấp của từng điểm bán.
Các trường hợp không nhất thiết phải có đầy đủ mọi nội dung được mở rộng, bao gồm hóa đơn bán vé rạp chiếu phim cho cá nhân không cung cấp thông tin, hoạt động casino, trò chơi điện tử có thưởng, hóa đơn ủy nhiệm và hóa đơn thương mại điện tử. Việc mở rộng các trường hợp ngoại lệ giúp giảm bớt gánh nặng hành chính trong một số ngành nghề đặc thù.
Hóa đơn điện tử phải sử dụng định dạng XML, gồm dữ liệu nghiệp vụ và dữ liệu chữ ký số, đảm bảo khả năng chia sẻ và lưu trữ lâu dài. Định dạng chuẩn này cho phép hệ thống của cơ quan thuế và các bên liên quan đọc, kiểm tra và lưu trữ dữ liệu một cách thống nhất, giảm thiểu sai sót do khác biệt định dạng.
Doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ phần mềm hóa đơn điện tử đang sử dụng có đáp ứng đầy đủ các trường thông tin bắt buộc theo Phụ lục mới hay không. Việc thiếu hoặc sai một trường thông tin có thể khiến hóa đơn bị coi là không hợp lệ, ảnh hưởng đến quyền khấu trừ thuế và chứng minh chi phí hợp lý.
Thủ tục đăng ký và thay đổi thông tin sử dụng hóa đơn điện tử
Theo Thông tư 91/2026/TT-BTC, người nộp thuế đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ hóa đơn điện tử hoặc hệ thống của cơ quan thuế, sử dụng Mẫu số 01/DKTD-HDDT. Thông tin đăng ký được xác nhận qua email hoặc số điện thoại của người đại diện pháp luật. Quy trình đăng ký được thiết kế theo hướng đơn giản hóa, tận dụng hạ tầng điện tử sẵn có.
Khi thay đổi thông tin (chuyển từ hóa đơn không mã sang có mã, thay đổi phần mềm, địa điểm kinh doanh…), doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục thay đổi trong thời hạn quy định. Trường hợp cơ quan thuế yêu cầu chuyển sang hóa đơn có mã do rủi ro cao, doanh nghiệp phải thực hiện trong 10 ngày làm việc. Việc chậm trễ thực hiện thủ tục thay đổi có thể dẫn đến việc bị tạm ngừng sử dụng hóa đơn hoặc bị xử phạt.
Doanh nghiệp nên chủ động theo dõi thông báo từ cơ quan thuế và tổ chức cung cấp dịch vụ hóa đơn điện tử để cập nhật kịp thời. Việc duy trì thông tin đăng ký chính xác là điều kiện tiên quyết để hệ thống hóa đơn hoạt động thông suốt và dữ liệu được truyền đúng quy định.
Những điểm doanh nghiệp cần thực hiện ngay
Để tuân thủ chính sách mới, doanh nghiệp nên thực hiện các bước sau một cách có hệ thống và ưu tiên.
1. Rà soát đối tượng và loại hóa đơn đang sử dụng
Kiểm tra doanh thu, ngành nghề, hạ tầng công nghệ thông tin để xác định phải dùng hóa đơn có mã hay được phép dùng không mã. Hộ kinh doanh đạt ngưỡng 01 tỷ đồng doanh thu phải chuyển đổi trong vòng 30 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ tính thuế đạt ngưỡng. Việc rà soát cần được thực hiện định kỳ, đặc biệt vào cuối mỗi quý và cuối năm để kịp thời phát hiện khi doanh thu vượt ngưỡng.
2. Đánh giá và nâng cấp hệ thống phần mềm
Phần mềm kế toán và phần mềm hóa đơn điện tử phải đáp ứng định dạng XML, khả năng truyền dữ liệu real-time hoặc theo quy định, lưu trữ tối thiểu theo thời hạn pháp luật, và tích hợp chữ ký số hợp lệ. Doanh nghiệp nên yêu cầu nhà cung cấp phần mềm xác nhận bằng văn bản về mức độ tuân thủ Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC.
3. Đào tạo nhân sự
Kế toán, nhân viên bán hàng, bộ phận kho phải nắm rõ thời điểm lập hóa đơn, nội dung bắt buộc, quy trình xử lý hóa đơn sai sót và quy định về ủy nhiệm lập hóa đơn. Việc đào tạo nên được tổ chức định kỳ và có kiểm tra đánh giá để đảm bảo kiến thức được cập nhật liên tục.
4. Xây dựng quy trình nội bộ
Quy định rõ trách nhiệm lập, kiểm tra, lưu trữ và đối chiếu dữ liệu hóa đơn với sổ sách kế toán và tờ khai thuế. Đặc biệt lưu ý với hoạt động bán hàng qua sàn thương mại điện tử và xuất khẩu. Quy trình nội bộ nên được ban hành dưới dạng văn bản và phổ biến đến toàn bộ nhân viên liên quan.
5. Lưu trữ và bảo mật dữ liệu
Hóa đơn điện tử phải được lưu trữ dưới dạng điện tử theo quy định của Luật Giao dịch điện tử và các văn bản hướng dẫn, đảm bảo tính toàn vẹn, truy xuất được khi cơ quan thuế yêu cầu. Doanh nghiệp cần có phương án sao lưu dữ liệu định kỳ và kiểm soát quyền truy cập để tránh mất mát hoặc bị can thiệp trái phép.
6. Theo dõi các trường hợp đặc thù
Doanh nghiệp xăng dầu, ngân hàng, chứng khoán, tài sản mã hóa, thương mại điện tử cần chú ý quy định riêng về nội dung hóa đơn và điều kiện dùng hóa đơn không mã. Mỗi ngành nghề có đặc thù riêng, do đó cần nghiên cứu kỹ các điều khoản áp dụng riêng và cập nhật khi có hướng dẫn bổ sung.
7. Xử lý hóa đơn sai sót và hủy hóa đơn
Thực hiện theo nguyên tắc xử lý hóa đơn đã lập sai quy định tại Nghị định và Thông tư hướng dẫn. Từ 01/07/2026, hóa đơn đặt in của cơ quan thuế chưa dùng hết hết giá trị sử dụng. Doanh nghiệp cần kiểm kê và xử lý dứt điểm các hóa đơn giấy còn tồn để tránh sử dụng nhầm.
8. Chuẩn bị cho thanh tra, kiểm tra
Cơ quan thuế sẽ tăng cường kiểm tra dựa trên dữ liệu điện tử. Doanh nghiệp cần đảm bảo sự khớp đúng giữa hóa đơn, hợp đồng, chứng từ thanh toán và thực tế giao dịch. Việc chủ động đối chiếu dữ liệu định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm sai sót và giảm thiểu rủi ro khi bị thanh tra.
Rủi ro khi không tuân thủ
Việc không đăng ký, không lập hóa đơn đúng thời điểm, lập sai nội dung hoặc không truyền dữ liệu có thể dẫn đến xử phạt vi phạm hành chính về thuế, bị ấn định thuế, không được khấu trừ thuế GTGT đầu vào, hoặc bị xếp vào diện rủi ro cao về thuế dẫn đến buộc chuyển sang dùng hóa đơn có mã. Trong trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế hoặc làm giả chứng từ.
Ngoài rủi ro pháp lý, doanh nghiệp còn phải đối mặt với rủi ro vận hành như gián đoạn hệ thống hóa đơn, mất niềm tin của đối tác và khách hàng, cũng như chi phí khắc phục sai sót cao hơn nhiều so với chi phí đầu tư tuân thủ ban đầu. Do đó, việc chủ động tuân thủ ngay từ đầu là lựa chọn tối ưu về cả chi phí và uy tín.
Vai trò của công ty tư vấn trong hỗ trợ doanh nghiệp
ACC VINACO cung cấp dịch vụ hỗ trợ toàn diện về hóa đơn điện tử, bao gồm đánh giá hiện trạng và tư vấn chuyển đổi phù hợp với Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC; hỗ trợ đăng ký, thay đổi thông tin sử dụng hóa đơn điện tử; tư vấn lựa chọn và triển khai phần mềm hóa đơn điện tử đáp ứng chuẩn; đào tạo nội bộ và xây dựng quy trình tuân thủ; hỗ trợ xử lý các tình huống phát sinh, giải trình với cơ quan thuế; tư vấn chuyên sâu cho hộ kinh doanh, doanh nghiệp thương mại điện tử và các ngành đặc thù.
Doanh nghiệp nên chủ động liên hệ đơn vị tư vấn uy tín để rà soát và cập nhật kịp thời, tránh gián đoạn hoạt động kinh doanh. Với kinh nghiệm thực tiễn và đội ngũ chuyên gia am hiểu sâu sắc các quy định mới, ACC Việt Nam đồng hành cùng doanh nghiệp trong suốt quá trình chuyển đổi và vận hành hệ thống hóa đơn điện tử.
Chính sách hóa đơn điện tử mới từ 01/07/2026 đánh dấu giai đoạn quản lý thuế hoàn toàn dựa trên dữ liệu điện tử. Doanh nghiệp cần nhanh chóng nắm bắt các điểm mới về đối tượng, thời điểm lập, nội dung, đăng ký và điều kiện sử dụng để đảm bảo tuân thủ pháp luật, giảm thiểu rủi ro và tận dụng lợi ích của chuyển đổi số. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ bây giờ sẽ giúp doanh nghiệp hoạt động ổn định, minh bạch và phát triển bền vững trong môi trường pháp lý mới.
ACC VINACO sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp trong mọi giai đoạn triển khai và vận hành hóa đơn điện tử theo quy định mới, góp phần xây dựng hệ thống quản trị tài chính – thuế hiện đại, minh bạch và hiệu quả.
Nguồn tham khảo
- Nghị định số 254/2026/NĐ-CP ngày 30/06/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 về hóa đơn điện tử, chứng từ điện tử.
- Thông tư số 91/2026/TT-BTC ngày 30/06/2026 của Bộ Tài chính hướng dẫn một số điều của Luật Quản lý thuế và Nghị định 254/2026/NĐ-CP.
- Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.
- Công văn số 4831/CT-CS ngày 15/07/2026 của Cục Thuế giới thiệu nội dung mới của Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC.
- Các hướng dẫn và thông tin chính thức từ Cổng thông tin điện tử Chính phủ, Cục Thuế và các trang thông tin pháp luật chuyên ngành cập nhật đến thời điểm hiện tại.