Chính sách thuế mới liên quan đến giao dịch liên kết

Cập nhật: 22/11/2026 10:47 AM
Nội dung bài viết

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc quản lý thuế đối với các giao dịch liên kết (transfer pricing) trở thành một trong những trọng tâm hàng đầu của cơ quan thuế Việt Nam. Từ ngày 01/07/2026, Nghị định 255/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, thay thế toàn bộ Nghị định 132/2020/NĐ-CP và Nghị định 20/2025/NĐ-CP, tạo nên khung pháp lý mới đồng bộ với Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15. Chính sách thuế mới liên quan đến giao dịch liên kết của ACC VINACO cung cấp phân tích chuyên sâu, cập nhật đầy đủ những thay đổi quan trọng nhất, giúp doanh nghiệp nắm rõ nghĩa vụ tuân thủ, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế.

Chính sách thuế mới liên quan đến giao dịch liên kết

Tổng quan về giao dịch liên kết và sự cần thiết của chính sách thuế mới

Giao dịch liên kết là các giao dịch phát sinh giữa các bên có quan hệ liên kết, bao gồm mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, vay vốn, chuyển nhượng tài sản hữu hình và vô hình, cũng như các thỏa thuận sử dụng chung nguồn lực. Bản chất của giao dịch liên kết nằm ở khả năng các bên có thể điều chỉnh giá giao dịch không theo nguyên tắc giá thị trường (arm’s length principle), dẫn đến việc chuyển lợi nhuận giữa các quốc gia hoặc giữa các đơn vị trong cùng tập đoàn, làm giảm nghĩa vụ thuế tại Việt Nam.

Trong nhiều năm qua, cơ quan thuế đã tăng cường thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp có giao dịch liên kết. Số liệu từ Cục Thuế cho thấy chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, ngành thuế đã thanh tra 119 doanh nghiệp có hoạt động giao dịch liên kết, truy thu và phạt hàng trăm tỷ đồng, điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế hàng nghìn tỷ đồng. Thực tế này đòi hỏi một khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và phù hợp hơn với chuẩn mực quốc tế của OECD về chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi nhuận (BEPS).

Chính sách thuế mới liên quan đến giao dịch liên kết

Nghị định 255/2026/NĐ-CP ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu đó. Nghị định không chỉ kế thừa những quy định hợp lý của các văn bản trước mà còn điều chỉnh nhiều nội dung quan trọng như mở rộng phạm vi xác định bên liên kết, nâng ngưỡng miễn lập hồ sơ, cập nhật quy định về Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia và làm rõ trách nhiệm của người nộp thuế cũng như các bên tư vấn.

Cơ sở pháp lý của chính sách thuế mới về giao dịch liên kết

Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15

Luật Quản lý thuế 108/2025 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ 01/07/2026. Luật này đặt nền tảng pháp lý cao nhất cho việc quản lý thuế đối với giao dịch liên kết, trong đó khoản 17 Điều 4 quy định rõ khái niệm các bên có quan hệ liên kết. Luật cũng khẳng định nguyên tắc người nộp thuế phải xác định giá giao dịch liên kết theo nguyên tắc giao dịch độc lập, không làm giảm nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp tại Việt Nam.

Chính sách thuế mới liên quan đến giao dịch liên kết

Nghị định 255/2026/NĐ-CP – Văn bản trung tâm

Ngày 30/06/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 255/2026/NĐ-CP quy định về quản lý thuế đối với các giao dịch liên kết của doanh nghiệp có quan hệ liên kết. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026 và áp dụng cho kỳ tính thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2026 trở đi. Kể từ thời điểm này, Nghị định 132/2020/NĐ-CP và Nghị định 20/2025/NĐ-CP chính thức hết hiệu lực.

Nghị định 255 gồm 4 chương và 24 điều, bao quát toàn bộ các nội dung: nguyên tắc áp dụng, xác định bên liên kết, phân tích so sánh và phương pháp xác định giá, xác định chi phí được trừ, quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế, Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia, cũng như trách nhiệm của các cơ quan nhà nước.

Các văn bản liên quan khác

Song song với Nghị định 255, Nghị định 252/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Quản lý thuế 108 cũng chứa đựng một số quy định liên quan đến giá giao dịch liên kết. Ngoài ra, các thông tư hướng dẫn chi tiết của Bộ Tài chính và công văn hướng dẫn của Tổng cục Thuế sẽ tiếp tục được ban hành để cụ thể hóa việc thực thi.

Định nghĩa và phạm vi các bên có quan hệ liên kết theo quy định mới

Một trong những thay đổi quan trọng nhất của Nghị định 255 là việc xác định các bên có quan hệ liên kết được thực hiện theo khoản 17 Điều 4 Luật Quản lý thuế 108/2025, đồng thời được liệt kê cụ thể tại Điều 5 Nghị định.

Chính sách thuế mới liên quan đến giao dịch liên kết

Các trường hợp phổ biến được xác định là bên liên kết

Theo quy định hiện hành, các bên được coi là có quan hệ liên kết khi thuộc một trong các trường hợp sau:

  • Một doanh nghiệp nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu của doanh nghiệp kia.
  • Cả hai doanh nghiệp đều có ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu do một bên thứ ba nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp.
  • Một doanh nghiệp là cổ đông lớn nhất về vốn góp và nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 10% tổng số cổ phần của doanh nghiệp kia.
  • Doanh nghiệp bảo lãnh hoặc cho doanh nghiệp khác vay vốn với điều kiện tổng dư nợ các khoản vay đạt ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu của bên đi vay và chiếm trên 50% tổng dư nợ của bên đi vay.
  • Các doanh nghiệp cùng chịu sự điều hành, kiểm soát, quyết định trên thực tế của một tổ chức hoặc cá nhân.
  • Doanh nghiệp có phát sinh giao dịch chuyển nhượng vốn từ 25% vốn góp trở lên trong kỳ tính thuế, hoặc vay, cho vay, mượn, cho mượn từ 10% vốn góp của chủ sở hữu với cá nhân điều hành hoặc người có quan hệ gia đình.

Điểm mới về quan hệ liên kết qua giao dịch mượn, cho mượn

Nghị định 255 bổ sung rõ ràng giao dịch mượn, cho mượn vào danh mục các hình thức xác lập quan hệ liên kết. Đây là điểm mở rộng so với quy định trước đây, nhằm ngăn chặn việc doanh nghiệp lợi dụng hình thức mượn tài sản hoặc nguồn lực để che giấu quan hệ liên kết thực chất.

Vùng an toàn đối với tổ chức tín dụng độc lập

Một điểm tích cực được duy trì và luật hóa là các tổ chức tín dụng hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng không bị coi là bên liên kết với doanh nghiệp đi vay hoặc được bảo lãnh, trừ trường hợp tổ chức tín dụng đó tham gia điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư vào doanh nghiệp, hoặc cùng chịu sự điều hành của một bên thứ ba. Quy định này giúp doanh nghiệp yên tâm hơn khi vay vốn từ ngân hàng thương mại thông thường mà không bị áp dụng hạn chế chi phí lãi vay theo quy định về giao dịch liên kết.

Nguyên tắc xác định giá giao dịch liên kết

Nguyên tắc cốt lõi vẫn là nguyên tắc giao dịch độc lập (arm’s length principle). Giá của giao dịch liên kết phải tương đương với giá của giao dịch tương tự giữa các bên độc lập trong điều kiện tương đồng về chức năng, tài sản, rủi ro, điều kiện hợp đồng, hoàn cảnh kinh tế và chiến lược kinh doanh.

Chính sách thuế mới liên quan đến giao dịch liên kết

Phân tích so sánh và lựa chọn đối tượng so sánh độc lập

Người nộp thuế có trách nhiệm thực hiện phân tích chức năng (functional analysis) để xác định rõ chức năng thực hiện, tài sản sử dụng và rủi ro đảm nhận của từng bên trong giao dịch. Trên cơ sở đó, lựa chọn phương pháp xác định giá phù hợp và tìm kiếm đối tượng so sánh độc lập có độ tin cậy cao.

Nghị định 255 quy định thứ tự ưu tiên nguồn dữ liệu so sánh, trong đó dữ liệu giao dịch độc lập nội bộ (internal CUP) được ưu tiên cao nhất, tiếp đến là dữ liệu giao dịch độc lập bên ngoài từ các nguồn công khai hoặc cơ sở dữ liệu thương mại uy tín.

Các phương pháp xác định giá giao dịch liên kết

Nghị định duy trì năm phương pháp chính:

  • Phương pháp so sánh giá giao dịch độc lập (Comparable Uncontrolled Price – CUP).
  • Phương pháp giá bán lại (Resale Price Method).
  • Phương pháp giá vốn cộng lãi (Cost Plus Method).
  • Phương pháp so sánh lợi nhuận (Transactional Net Margin Method – TNMM).
  • Phương pháp phân bổ lợi nhuận (Profit Split Method).

Việc lựa chọn phương pháp phải dựa trên tính phù hợp với bản chất giao dịch và chất lượng dữ liệu so sánh có sẵn. Không có phương pháp nào được ưu tiên tuyệt đối; phương pháp phù hợp nhất là phương pháp mang lại kết quả đáng tin cậy nhất.

Nghĩa vụ kê khai và lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết

Kê khai thông tin quan hệ liên kết và giao dịch liên kết

Người nộp thuế có phát sinh giao dịch liên kết phải kê khai đầy đủ thông tin theo Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định 255, nộp cùng hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp hàng năm. Việc kê khai không đầy đủ hoặc sai lệch có thể dẫn đến xử phạt hành chính và bị cơ quan thuế ấn định thuế.

Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết

Hồ sơ bao gồm ba cấp độ:

  • Hồ sơ quốc gia (Local File): mô tả chi tiết các giao dịch liên kết của doanh nghiệp tại Việt Nam.
  • Hồ sơ toàn cầu (Master File): cung cấp thông tin tổng quan về tập đoàn đa quốc gia.
  • Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (Country-by-Country Report – CbCR): áp dụng đối với tập đoàn có doanh thu hợp nhất toàn cầu từ 750 triệu Euro trở lên.

Người nộp thuế phải lưu giữ hồ sơ và cung cấp cho cơ quan thuế khi được yêu cầu trong thời hạn quy định. Hồ sơ phải được lập bằng tiếng Việt hoặc có bản dịch công chứng nếu sử dụng ngôn ngữ khác.

Các trường hợp được miễn lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết

Nghị định 255 mở rộng đáng kể phạm vi miễn trừ, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa.

Miễn trừ theo quy mô giao dịch

Doanh nghiệp được miễn lập hồ sơ nếu tổng doanh thu phát sinh trong kỳ tính thuế dưới 50 tỷ đồng và tổng giá trị các giao dịch liên kết dưới 30 tỷ đồng.

Miễn trừ theo tỷ suất lợi nhuận

Đối với doanh nghiệp không phát sinh doanh thu, chi phí từ hoạt động khai thác tài sản vô hình, ngưỡng doanh thu được nâng từ 200 tỷ đồng lên 500 tỷ đồng. Đồng thời, điều kiện về “chức năng đơn giản” đã được loại bỏ. Doanh nghiệp vẫn phải đạt tỷ suất lợi nhuận thuần tối thiểu tương ứng với lĩnh vực hoạt động (5% đối với phân phối, 10% đối với sản xuất, 15% đối với gia công) để được miễn.

Việc nâng ngưỡng miễn trừ giúp giảm gánh nặng tuân thủ cho nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời tập trung nguồn lực quản lý thuế vào các đối tượng có rủi ro cao hơn.

Quy định về khống chế chi phí lãi vay

Một trong những quy định quan trọng nhất liên quan đến giao dịch liên kết là hạn chế chi phí lãi vay được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế.

Theo Nghị định 255, tổng chi phí lãi vay thuần (sau khi trừ lãi tiền gửi và lãi cho vay) được trừ không vượt quá 30% EBITDA. EBITDA được xác định bằng lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh cộng chi phí lãi vay thuần cộng chi phí khấu hao trong kỳ.

Phần chi phí lãi vay vượt mức được chuyển sang kỳ tính thuế tiếp theo trong thời hạn tối đa 5 năm liên tục, với điều kiện kỳ sau có EBITDA đủ lớn để hấp thụ. Quy định này được duy trì ổn định so với trước đây, thể hiện sự nhất quán trong chính sách chống vốn mỏng (thin capitalization).

Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR)

Nghị định 255 chuyển đổi ngưỡng áp dụng Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia từ mức 18.000 tỷ đồng doanh thu hợp nhất toàn cầu sang mức tương đương 750 triệu Euro theo tỷ giá do Ngân hàng Nhà nước công bố. Đây là bước tiến quan trọng giúp Việt Nam tiệm cận hoàn toàn với chuẩn mực của OECD và tạo thuận lợi cho việc trao đổi thông tin tự động giữa các cơ quan thuế.

Công ty mẹ tối cao tại Việt Nam thuộc đối tượng phải nộp Báo cáo một lần, và cập nhật trong vòng 90 ngày khi có thay đổi. Hình thức nộp được quy định rõ ràng bằng file XML, nâng cao tính chuẩn hóa và khả năng xử lý dữ liệu của cơ quan thuế.

Quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế

Người nộp thuế có quyền được giải thích, được bảo vệ bí mật thông tin và được khiếu nại, khởi kiện theo quy định của Luật Quản lý thuế. Đồng thời, người nộp thuế có nghĩa vụ:

  • Xác định giá giao dịch liên kết theo nguyên tắc giao dịch độc lập.
  • Kê khai đầy đủ, chính xác thông tin quan hệ liên kết và giao dịch liên kết.
  • Lập, lưu giữ và cung cấp hồ sơ xác định giá khi được yêu cầu.
  • Chứng minh tính hợp lý của phương pháp và dữ liệu so sánh đã lựa chọn.
  • Chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực của thông tin cung cấp.

Đối với các công ty tư vấn, kiểm toán độc lập hoặc đại lý thuế được ủy quyền lập hồ sơ, họ cũng phải tuân thủ pháp luật và chịu trách nhiệm đối với nội dung hồ sơ do mình thực hiện.

Rủi ro và chế tài xử lý vi phạm

Doanh nghiệp không tuân thủ quy định về giao dịch liên kết có thể đối mặt với nhiều rủi ro:

  • Bị cơ quan thuế ấn định giá giao dịch liên kết và truy thu thuế thu nhập doanh nghiệp.
  • Bị xử phạt hành chính về thuế theo quy định tại Nghị định xử phạt vi phạm hành chính về thuế và hóa đơn.
  • Bị điều chỉnh giảm lỗ, giảm khấu trừ thuế giá trị gia tăng trong một số trường hợp.
  • Rủi ro bị đánh thuế hai lần nếu không có cơ chế thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá (APA) hoặc thủ tục thỏa thuận song phương (MAP).

Việc tăng cường thanh tra, kiểm tra trong những năm gần đây cho thấy cơ quan thuế đang sử dụng ngày càng nhiều công cụ phân tích dữ liệu lớn và trao đổi thông tin quốc tế để phát hiện các trường hợp chuyển giá.

Cơ hội từ Thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá (APA)

Nghị định 122/2025/NĐ-CP đã trao quyền chủ động hơn cho Bộ Tài chính trong việc phê duyệt và ký kết APA đơn phương, song phương và đa phương. Cơ chế APA giúp doanh nghiệp chủ động đàm phán trước với cơ quan thuế về phương pháp xác định giá, tỷ suất lợi nhuận áp dụng trong một khoảng thời gian nhất định, từ đó giảm thiểu rủi ro tranh chấp và tạo sự chắc chắn về nghĩa vụ thuế.

Đối với các tập đoàn đa quốc gia có giao dịch phức tạp như phí bản quyền, phí dịch vụ nội bộ hoặc chuyển nhượng tài sản vô hình, APA là công cụ quản trị rủi ro hiệu quả và ngày càng được khuyến khích sử dụng.

Khuyến nghị tuân thủ dành cho doanh nghiệp từ ACC Việt Nam

Để thích ứng hiệu quả với chính sách thuế mới về giao dịch liên kết, doanh nghiệp nên thực hiện các bước sau:

  • Rà soát toàn bộ các mối quan hệ sở hữu, kiểm soát và giao dịch tài chính để xác định chính xác các bên liên kết theo quy định mới.
  • Đánh giá lại phương pháp xác định giá đang áp dụng, đảm bảo phù hợp với phân tích chức năng và dữ liệu so sánh cập nhật.
  • Chuẩn bị hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết đầy đủ, logic và có thể bảo vệ được trước cơ quan thuế.
  • Theo dõi sát sao các ngưỡng miễn trừ để tận dụng tối đa quyền lợi được miễn lập hồ sơ nếu đủ điều kiện.
  • Xem xét khả năng áp dụng APA đối với các giao dịch trọng yếu và có rủi ro cao.
  • Đào tạo nội bộ hoặc thuê đơn vị tư vấn chuyên nghiệp để nâng cao năng lực quản trị giá giao dịch liên kết.

ACC VINACO với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực thuế và giá giao dịch liên kết sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện toàn bộ các công việc trên, từ rà soát quan hệ liên kết, xây dựng hồ sơ, đến đại diện làm việc với cơ quan thuế và tư vấn chiến lược APA.

Vai trò của ACC VINACO trong hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ

Là đơn vị chuyên sâu về dịch vụ tư vấn thuế, kế toán và kiểm toán, ACC Việt Nam hiểu rõ những thách thức mà doanh nghiệp đang đối mặt khi chuyển đổi sang khung pháp lý mới. Chúng tôi cung cấp giải pháp toàn diện bao gồm:

  • Tư vấn xác định bên liên kết và phân loại giao dịch liên kết theo Nghị định 255.
  • Hỗ trợ lựa chọn phương pháp xác định giá và xây dựng phân tích so sánh chuyên sâu.
  • Lập hồ sơ quốc gia, hồ sơ toàn cầu và hỗ trợ chuẩn bị Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia.
  • Rà soát và tối ưu hóa chi phí lãi vay theo quy định 30% EBITDA.
  • Đại diện doanh nghiệp làm việc với cơ quan thuế trong quá trình thanh tra, kiểm tra và giải trình.
  • Tư vấn và hỗ trợ đàm phán APA.

Với phương châm “Tận tâm – Uy tín – Chuyên nghiệp”, ACC Việt Nam cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp để đảm bảo tuân thủ pháp luật, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa hiệu quả thuế trong môi trường kinh doanh ngày càng phức tạp.

Chính sách thuế mới liên quan đến giao dịch liên kết theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý quản lý thuế tại Việt Nam, tiệm cận hơn với chuẩn mực quốc tế. Việc nắm vững và tuân thủ đúng các quy định không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro về thuế mà còn nâng cao năng lực quản trị tài chính và uy tín trên thị trường.

Doanh nghiệp nên chủ động rà soát, chuẩn bị và cập nhật kịp thời các thay đổi để sẵn sàng cho kỳ tính thuế năm 2026 trở đi. ACC VINACO luôn sẵn sàng hỗ trợ quý doanh nghiệp với các giải pháp chuyên nghiệp, thiết thực và hiệu quả nhất.

Nguồn tham khảo

  • Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.
  • Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15.
  • Nghị định 255/2026/NĐ-CP ngày 30/06/2026 của Chính phủ quy định về quản lý thuế đối với các giao dịch liên kết của doanh nghiệp có quan hệ liên kết.
  • Nghị định 252/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.
  • Nghị định 20/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 132/2020/NĐ-CP (đã hết hiệu lực).
  • Nghị định 132/2020/NĐ-CP (đã hết hiệu lực).
  • Nghị định 122/2025/NĐ-CP về thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá.
  • Các bản tin chuyên môn của EY Việt Nam, KPMG Việt Nam, Deloitte Việt Nam và PwC Việt Nam về cập nhật chính sách giá giao dịch liên kết năm 2026.
  • Thông tin chính thức từ Cổng thông tin điện tử Chính phủ và Tổng cục Thuế.
NHẬN TƯ VẤN Chính sách thuế mới liên quan đến giao dịch liên kết
Luật sư và chuyên gia thuế hỗ trợ tư vấn trực tiếp về thủ tục, chi phí và hồ sơ thành lập doanh nghiệp.
0938 830 883

Đăng ký tư vấn

Vui lòng nhập họ và tên
Vui lòng nhập địa chỉ email
Vui lòng nhập số điện thoại
Vui lòng nhập quy mô nhân sự
Vui lòng nhập chức danh
Vui lòng nhập lĩnh vực kinh doanh

Tin tức nổi bật

Zalo
TOP