Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu ngày càng sâu rộng, các chính sách thuế quốc tế đang thay đổi nhanh chóng và tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Từ năm 2024 đến 2026, Việt Nam đã và đang triển khai hàng loạt quy định quan trọng liên quan đến thuế tối thiểu toàn cầu, luật thuế thu nhập doanh nghiệp mới, quản lý thuế chuyển giá, thuế đối với kinh tế số và nhiều cơ chế khác. Doanh nghiệp cần theo dõi sát sao để đảm bảo tuân thủ, tối ưu hóa nghĩa vụ thuế và duy trì lợi thế cạnh tranh.

Những chính sách thuế quốc tế mới doanh nghiệp Việt Nam cần theo dõi tổng hợp các chính sách thuế quốc tế mới nổi bật, phân tích tác động sâu và đưa ra khuyến nghị thực tiễn dành cho doanh nghiệp Việt Nam. Nội dung được xây dựng dựa trên các văn bản pháp luật chính thức, hướng dẫn của OECD và thực tiễn triển khai tại Việt Nam tính đến tháng 9 năm 2026.
Tổng quan về xu hướng thuế quốc tế và vị thế của Việt Nam
Xu hướng thuế quốc tế hiện nay xoay quanh việc chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi nhuận (Base Erosion and Profit Shifting – BEPS), do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và Nhóm G20 dẫn dắt. Sau hơn một thập kỷ triển khai 15 hành động BEPS, cộng đồng quốc tế đã thống nhất xây dựng Khung Hai Trụ cột (Two-Pillar Solution) nhằm giải quyết những thách thức của nền kinh tế số và sự cạnh tranh thuế không lành mạnh giữa các quốc gia.

Trụ cột Một (Pillar One) tập trung vào việc phân bổ lại quyền đánh thuế đối với lợi nhuận của các tập đoàn đa quốc gia lớn, đặc biệt là các doanh nghiệp công nghệ số có doanh thu toàn cầu cao. Trụ cột Hai (Pillar Two) thiết lập mức thuế suất tối thiểu toàn cầu 15% đối với các tập đoàn có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR trở lên. Mục tiêu của Trụ cột Hai là ngăn chặn hiện tượng các tập đoàn chuyển lợi nhuận sang các thiên đường thuế có mức thuế suất thấp hoặc bằng không.
Việt Nam đã tham gia đầy đủ vào khung này. Quốc hội thông qua Nghị quyết số 107/2023/QH15 về việc áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu. Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định số 236/2025/NĐ-CP quy định chi tiết, có hiệu lực từ ngày 15 tháng 10 năm 2025 và áp dụng từ năm tài chính 2024. Song song, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01 tháng 10 năm 2025, cùng các luật về thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân và quản lý thuế được sửa đổi, tạo nên một khung pháp lý mới toàn diện.
Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến các tập đoàn đa quốc gia lớn mà còn lan tỏa đến chuỗi cung ứng, đối tác trong nước và doanh nghiệp vừa và nhỏ có giao dịch quốc tế. Việc Việt Nam chủ động áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu giúp bảo vệ nguồn thu ngân sách, tránh việc các quốc gia khác thu phần thuế bổ sung thông qua quy tắc IIR, đồng thời khẳng định cam kết của Việt Nam trong việc xây dựng môi trường thuế minh bạch và công bằng.
Trong giai đoạn 2025-2026, Việt Nam còn ban hành nhiều văn bản hướng dẫn chi tiết về chuyển giá, báo cáo theo quốc gia (Country-by-Country Reporting), thuế đối với nhà thầu nước ngoài và kinh tế số. Doanh nghiệp cần nhận thức rằng việc tuân thủ không còn là vấn đề nội địa đơn thuần mà đã trở thành yêu cầu mang tính quốc tế, với sự trao đổi thông tin tự động giữa các cơ quan thuế trên toàn cầu.
Thuế tối thiểu toàn cầu (Global Minimum Tax – Pillar Two): Chính sách then chốt nhất
Thuế tối thiểu toàn cầu là chính sách có tác động lớn nhất đối với các doanh nghiệp FDI và tập đoàn đa quốc gia tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Đây là cơ chế buộc các tập đoàn lớn phải chịu mức thuế suất thực tế tối thiểu 15% tại mọi quốc gia mà họ hoạt động, bất kể các ưu đãi thuế địa phương.

Đối tượng áp dụng và ngưỡng doanh thu
Thuế tối thiểu toàn cầu áp dụng đối với các tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR trở lên trong ít nhất hai trong bốn năm tài chính liền kề trước năm xác định nghĩa vụ thuế. Đơn vị hợp thành (constituent entity) của tập đoàn tại Việt Nam phải xác định nghĩa vụ thuế bổ sung nếu thuế suất thực tế (Effective Tax Rate – ETR) tại Việt Nam thấp hơn 15%.
Nghị định 236/2025/NĐ-CP làm rõ các trường hợp loại trừ như tổ chức chính phủ, tổ chức quốc tế, tổ chức phi lợi nhuận, quỹ hưu trí và một số quỹ đầu tư nhất định. Tập đoàn mới thành lập cũng có thể thuộc diện nếu đáp ứng điều kiện doanh thu trong thời gian hoạt động ngắn hơn. Việc xác định ngưỡng doanh thu dựa trên báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ tối cao, theo chuẩn mực kế toán được công nhận quốc tế.
Thực tế cho thấy nhiều tập đoàn FDI lớn tại Việt Nam trong lĩnh vực điện tử, sản xuất linh kiện, dệt may và logistics đều nằm trong diện áp dụng. Doanh nghiệp cần chủ động kiểm tra doanh thu hợp nhất của tập đoàn mẹ để xác định sớm nghĩa vụ.
Cơ chế QDMTT và IIR
Việt Nam áp dụng hai cơ chế chính:
- Qualified Domestic Minimum Top-up Tax (QDMTT): Thuế bổ sung tối thiểu nội địa đủ điều kiện. Việt Nam thu phần chênh lệch để đưa ETR lên 15% ngay tại địa bàn. Cơ chế này giúp giữ lại nguồn thu trong nước thay vì để quốc gia nơi đặt công ty mẹ thu qua Income Inclusion Rule (IIR).
- Income Inclusion Rule (IIR): Áp dụng đối với công ty mẹ tối cao hoặc công ty mẹ trung gian tại Việt Nam đối với lợi nhuận của các đơn vị hợp thành ở nước ngoài có ETR thấp hơn 15%.
Việt Nam chưa áp dụng Undertaxed Profits Rule (UTPR) ở giai đoạn hiện tại. Việc ưu tiên QDMTT là lựa chọn chiến lược quan trọng, giúp Việt Nam bảo vệ quyền thu thuế và tránh thất thu ngân sách.
Cách tính thuế bổ sung cơ bản là lấy 15% nhân với lợi nhuận kế toán điều chỉnh (GloBE Income) trừ đi số thuế thu nhập doanh nghiệp thực tế đã nộp tại Việt Nam. Các điều chỉnh bao gồm loại trừ một số khoản thu nhập nhất định, chi phí không được trừ và các khoản phân bổ theo quy tắc OECD.
Tác động đến ưu đãi thuế hiện hành
Nhiều doanh nghiệp FDI tại Việt Nam đang hưởng ưu đãi thuế suất 10%, miễn thuế có thời hạn hoặc giảm 50% thuế theo Luật Đầu tư và Luật Thuế TNDN trước đây. Khi ETR thực tế thấp hơn 15%, phần chênh lệch sẽ bị thu bổ sung qua QDMTT. Điều này làm giảm hiệu quả của các gói ưu đãi truyền thống dựa trên thuế suất thấp.
Ví dụ điển hình: Một dự án đầu tư trong khu kinh tế được hưởng thuế suất 10% trong 15 năm, miễn thuế 4 năm và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo. Sau khi áp dụng QDMTT, phần chênh lệch từ 10% lên 15% sẽ phải nộp bổ sung, làm giảm đáng kể lợi ích thực tế của ưu đãi.
Doanh nghiệp cần tính toán lại hiệu quả đầu tư, xem xét chuyển đổi sang các hình thức hỗ trợ khác như hỗ trợ bằng tiền (cash grant), khấu trừ tăng cường chi phí R&D hoặc ưu đãi dựa trên chi phí thực tế thay vì chỉ dựa vào thuế suất. Một số quốc gia đã chuyển sang mô hình hỗ trợ chi phí hoặc trợ cấp trực tiếp để duy trì sức hút đầu tư trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu.
Safe harbor và giai đoạn chuyển tiếp
Nghị định 236 quy định các biện pháp giảm trừ trách nhiệm trong giai đoạn chuyển tiếp (các năm tài chính bắt đầu vào hoặc trước ngày 31 tháng 12 năm 2026, không bao gồm năm kết thúc sau ngày 30 tháng 6 năm 2028). Các tiêu chí safe harbor bao gồm:
- De minimis: Doanh thu dưới 10 triệu EUR và lợi nhuận dưới 1 triệu EUR (hoặc lỗ).
- Simplified ETR: Thuế suất thực tế đơn giản hóa đạt tối thiểu 15% (năm 2024), 16% (năm 2025), 17% (năm 2026).
- Các tiêu chí khác theo báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR).
Trong giai đoạn chuyển tiếp, một số trường hợp được miễn phạt đối với việc nộp chậm hoặc sai sót. Doanh nghiệp nên tận dụng tối đa các cơ chế safe harbor để giảm gánh nặng tuân thủ trong những năm đầu triển khai.
Nghĩa vụ kê khai và báo cáo
Doanh nghiệp thuộc diện phải thông báo đơn vị kê khai tại Việt Nam trong vòng 30 ngày sau khi kết thúc năm tài chính, đăng ký thuế trong vòng 90 ngày và nộp tờ khai thuế bổ sung cùng báo cáo thông tin trong thời hạn 12 đến 18 tháng sau năm tài chính. Hệ thống dữ liệu kế toán cần được điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu tính toán GloBE (Global Anti-Base Erosion).
Việc chuẩn bị dữ liệu bao gồm báo cáo tài chính theo chuẩn mực được công nhận, thông tin về quan hệ liên kết, phân bổ lợi nhuận và các khoản điều chỉnh theo quy tắc GloBE. Doanh nghiệp cần đầu tư vào hệ thống ERP và nhân sự có chuyên môn về thuế quốc tế để đáp ứng yêu cầu này.
Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp mới và các thay đổi liên quan đến quốc tế
Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chính sách thuế của Việt Nam, với nhiều điểm mới liên quan trực tiếp đến hoạt động quốc tế của doanh nghiệp.

Thuế suất và phân loại doanh nghiệp
Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 duy trì thuế suất phổ thông 20%. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa:
- Doanh thu đến 3 tỷ đồng một năm: thuế suất 15%.
- Doanh thu trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng một năm: thuế suất 17%.
Quy định này nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong nước, nhưng các công ty con hoặc doanh nghiệp có quan hệ liên kết với tập đoàn lớn có thể bị hạn chế áp dụng nếu không đáp ứng điều kiện độc lập. Việc chia tách doanh nghiệp để hưởng thuế suất thấp sẽ bị kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh lạm dụng chính sách.
Mở rộng đối tượng chịu thuế đối với kinh tế số và nhà thầu nước ngoài
Từ năm 2025, các doanh nghiệp nước ngoài cung cấp hàng hóa, dịch vụ qua thương mại điện tử hoặc nền tảng số cho người dùng tại Việt Nam phải chịu thuế TNDN tại Việt Nam, bất kể có cơ sở thường trú hay không. Phương pháp tính thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu được điều chỉnh, với các mức khác nhau tùy theo loại hình (phân phối hàng hóa, dịch vụ, xây dựng…).
Việc chuyển nhượng vốn của nhà đầu tư nước ngoài (trực tiếp hoặc gián tiếp) áp dụng thuế 2% trên giá chuyển nhượng (thay vì 20% trên chênh lệch như trước), trừ một số trường hợp tái cấu trúc nội bộ tập đoàn đáp ứng điều kiện. Quy định mới này đơn giản hóa thủ tục nhưng có thể làm tăng nghĩa vụ thuế đối với các giao dịch chuyển nhượng có lãi lớn.
Đối với nhà thầu nước ngoài, các quy định về thuế nhà thầu được cập nhật, loại bỏ một số phương pháp tính hỗn hợp cũ và yêu cầu xác định doanh thu tính thuế bao gồm cả thuế GTGT trong một số trường hợp.
Ưu đãi thuế và ngành nghề khuyến khích
Luật mới mở rộng danh mục ngành nghề ưu đãi, bao gồm công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, sản xuất chip bán dẫn, an toàn thông tin mạng, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, ưu đãi tại khu công nghiệp thông thường không còn được áp dụng tự động trừ khi dự án thuộc ngành nghề hoặc địa bàn đặc biệt khuyến khích.
Doanh nghiệp cần rà soát lại giấy chứng nhận đầu tư và điều kiện hưởng ưu đãi để tránh rủi ro bị truy thu khi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu. Việc kết hợp ưu đãi thuế với QDMTT đòi hỏi doanh nghiệp phải tính toán kỹ lưỡng hiệu quả thực tế của từng dự án.
Chính sách thuế đối với giao dịch liên kết và chuyển giá
Nghị định số 255/2026/NĐ-CP về quản lý thuế đối với giao dịch liên kết (thay thế các nghị định trước) siết chặt quy định về xác định giá giao dịch liên kết, giới hạn chi phí lãi vay (30% EBITDA), nghĩa vụ lập hồ sơ chuyển giá và báo cáo quốc gia theo quốc gia (Country-by-Country Report – CbCR).

Ngưỡng CbCR được điều chỉnh tiệm cận chuẩn OECD (750 triệu EUR). Việt Nam đã kích hoạt trao đổi thông tin tự động với nhiều quốc gia. Cơ quan thuế tăng cường thanh tra các doanh nghiệp FDI báo lỗ liên tục trong khi vẫn mở rộng quy mô hoặc tăng vốn.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ Master File, Local File và đảm bảo dữ liệu so sánh độc lập đáp ứng tiêu chuẩn. Việc sử dụng cơ sở dữ liệu thương mại được công nhận giúp tăng tính thuyết phục của hồ sơ chuyển giá. Ngoài ra, doanh nghiệp nên cân nhắc thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá (APA) để giảm rủi ro tranh chấp trong dài hạn.
Giới hạn chi phí lãi vay 30% EBITDA tiếp tục là quy định quan trọng, buộc các doanh nghiệp có tỷ lệ nợ cao phải kiểm soát chi phí tài chính và cân nhắc cơ cấu vốn phù hợp.
Thuế giá trị gia tăng và các quy định liên quan đến chuỗi cung ứng quốc tế
Luật Thuế GTGT sửa đổi mở rộng phạm vi chịu thuế đối với một số hàng hóa, dịch vụ, điều chỉnh thuế suất và siết chặt điều kiện khấu trừ (thanh toán không dùng tiền mặt từ mức 5 triệu đồng). Xuất khẩu tại chỗ được khôi phục thuế suất 0% trong một số trường hợp, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp chế xuất và FDI.
Đối với nhà cung cấp nước ngoài qua nền tảng số, thuế GTGT cũng được áp dụng tương tự. Việc kê khai và nộp thuế đối với dịch vụ số xuyên biên giới ngày càng được quản lý chặt chẽ thông qua các cổng thông tin điện tử của cơ quan thuế.
Doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng quốc tế cần rà soát lại hợp đồng mua bán, điều khoản giá và nghĩa vụ thuế để tránh phát sinh chi phí không được khấu trừ. Việc sử dụng hóa đơn điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nhiều giao dịch.
Các hiệp định tránh đánh thuế hai lần và thủ tục MAP, APA
Thông tư mới về hiệp định tránh đánh thuế hai lần (DTA), thủ tục thỏa thuận song phương (MAP) và thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá (APA) cung cấp hướng dẫn rõ ràng hơn về cơ sở thường trú trong môi trường số, quyền hưởng lợi từ hiệp định và thời hạn yêu cầu miễn giảm thuế.
Doanh nghiệp có giao dịch xuyên biên giới cần rà soát các điều khoản beneficial ownership và chuẩn bị hồ sơ đầy đủ để tránh bị từ chối ưu đãi theo hiệp định. Trong bối cảnh kinh tế số, việc xác định cơ sở thường trú trở nên phức tạp hơn khi các nền tảng điện tử có thể tạo ra hiện diện kinh tế đáng kể mà không cần cơ sở vật chất truyền thống.
Thủ tục MAP và APA ngày càng được hoàn thiện, tạo kênh giải quyết tranh chấp thuế quốc tế hiệu quả hơn. Doanh nghiệp nên chủ động sử dụng các công cụ này khi phát sinh rủi ro kép đánh thuế hoặc bất đồng về phương pháp chuyển giá.
Tác động tổng thể và khuyến nghị cho doanh nghiệp Việt Nam
Các chính sách mới tạo ra cả thách thức và cơ hội. Thách thức lớn nhất là gia tăng chi phí tuân thủ, giảm hiệu quả ưu đãi thuế truyền thống và yêu cầu hệ thống dữ liệu, nhân sự chuyên môn cao hơn. Cơ hội nằm ở việc Việt Nam giữ được nguồn thu, tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn và khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao thay vì chỉ dựa vào thuế suất thấp.
Doanh nghiệp FDI cần thay đổi tư duy từ việc tối ưu thuế suất sang tối ưu tổng chi phí và hiệu quả đầu tư dài hạn. Các ưu đãi dựa trên chi phí R&D, đào tạo nhân lực, bảo vệ môi trường và phát triển công nghệ cao sẽ ngày càng có ý nghĩa hơn trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu.
Khuyến nghị cụ thể
- Rà soát ngay đối tượng áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu và tính toán ETR dự kiến cho các năm 2024 đến 2026.
- Đánh giá lại toàn bộ ưu đãi thuế hiện hành và xây dựng kịch bản chuyển đổi sang hình thức hỗ trợ thay thế.
- Nâng cấp hệ thống kế toán, ERP để đáp ứng yêu cầu báo cáo GloBE và CbCR.
- Rà soát hợp đồng với nhà thầu nước ngoài, điều khoản giá net hoặc gross và nghĩa vụ thuế nhà thầu.
- Chuẩn bị hồ sơ chuyển giá đầy đủ và theo dõi sát các cuộc thanh tra chuyên đề.
- Theo dõi cập nhật từ OECD về safe harbor và hướng dẫn hành chính mới (tháng 9 năm 2026).
- Tham vấn chuyên gia thuế quốc tế và luật sư để xây dựng chiến lược tuân thủ dài hạn.
ACC VINACO khuyến nghị doanh nghiệp chủ động hành động ngay từ bây giờ thay vì chờ đến khi cơ quan thuế yêu cầu giải trình. Việc chuẩn bị sớm giúp giảm thiểu rủi ro và tận dụng tối đa các cơ chế hỗ trợ chuyển tiếp.
Ngoài các khuyến nghị trên, doanh nghiệp nên xây dựng nhóm chuyên trách về thuế quốc tế, tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu và duy trì mối quan hệ chặt chẽ với cơ quan thuế địa phương để cập nhật kịp thời các hướng dẫn mới.
Những chính sách thuế quốc tế mới, đặc biệt là thuế tối thiểu toàn cầu và Luật Thuế TNDN 2025, đang định hình lại môi trường kinh doanh tại Việt Nam. Doanh nghiệp cần coi đây không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ mà còn là cơ hội để tái cấu trúc hoạt động, nâng cao năng lực quản trị và hướng tới phát triển bền vững trong chuỗi giá trị toàn cầu.
ACC Việt Nam sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc phân tích tác động, xây dựng kế hoạch tuân thủ và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế theo các quy định mới nhất. Việc chủ động thích ứng sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ vượt qua thách thức mà còn tận dụng được những cơ hội mới trong môi trường thuế toàn cầu ngày càng minh bạch và công bằng.
Nguồn tham khảo
- Nghị quyết số 107/2023/QH15 của Quốc hội về áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu.
- Nghị định số 236/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Nghị quyết 107/2023/QH15.
- Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15.
- Nghị định số 320/2025/NĐ-CP và Thông tư số 20/2026/TT-BTC hướng dẫn Luật Thuế TNDN.
- Nghị định số 255/2026/NĐ-CP về quản lý thuế đối với giao dịch liên kết.
- Các tài liệu hướng dẫn của OECD về Pillar Two và GloBE Rules (cập nhật đến tháng 9 năm 2026).
- Báo cáo và phân tích từ các tổ chức tư vấn quốc tế về triển khai thuế tối thiểu toàn cầu tại Việt Nam.
- Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi và các văn bản hướng dẫn liên quan giai đoạn 2025-2026.
- Thông tư hướng dẫn về hiệp định tránh đánh thuế hai lần, MAP và APA của Bộ Tài chính.
- Các công văn và hướng dẫn của Tổng cục Thuế về triển khai thuế tối thiểu toàn cầu và chuyển giá.
Nội dung được tổng hợp và phân tích dựa trên các văn bản pháp luật chính thức và thông tin công khai tính đến tháng 9 năm 2026. Doanh nghiệp nên tham khảo văn bản gốc và ý kiến chuyên gia trước khi áp dụng.