Doanh nghiệp Việt Nam nào có thể thuộc phạm vi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu?

Cập nhật: 22/11/2026 10:47 AM
Nội dung bài viết

Doanh nghiệp Việt Nam nào có thể thuộc phạm vi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu? - Thuế tối thiểu toàn cầu (Global Minimum Tax – GMT) theo khung quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu (GloBE Rules) của OECD Pillar Two đã chính thức được Việt Nam triển khai thông qua Nghị quyết 107/2023/QH15 và Nghị định 236/2025/NĐ-CP. Đây là một trong những thay đổi lớn nhất về chính sách thuế doanh nghiệp trong nhiều năm qua, ảnh hưởng trực tiếp đến các tập đoàn đa quốc gia lớn có hoạt động tại Việt Nam.

Doanh nghiệp Việt Nam nào có thể thuộc phạm vi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu?

Thuế tối thiểu toàn cầu là gì và vì sao Việt Nam áp dụng?

Thuế tối thiểu toàn cầu là cơ chế đảm bảo các tập đoàn đa quốc gia (MNE Group) có quy mô lớn phải chịu mức thuế suất hiệu quả (Effective Tax Rate – ETR) tối thiểu 15% trên thu nhập tại mỗi quốc gia nơi họ hoạt động. Mục tiêu chính của quy định này là hạn chế hiện tượng chuyển lợi nhuận sang các quốc gia có thuế suất thấp, chống xói mòn cơ sở thuế và tạo sân chơi bình đẳng hơn giữa các quốc gia.

Trong nhiều thập kỷ qua, các tập đoàn đa quốc gia thường tận dụng sự khác biệt về thuế suất giữa các quốc gia để tối ưu hóa nghĩa vụ thuế toàn cầu. Họ chuyển lợi nhuận sang các thiên đường thuế hoặc các quốc gia có ưu đãi thuế mạnh thông qua các giao dịch nội bộ, định giá chuyển giao và cấu trúc công ty phức tạp. Kết quả là nhiều quốc gia mất đi nguồn thu thuế đáng kể, trong khi một số quốc gia khác thu hút được vốn đầu tư nhờ chính sách ưu đãi quá mức. Pillar Two của OECD ra đời nhằm giải quyết vấn đề này bằng cách thiết lập một sàn thuế tối thiểu chung.

Doanh nghiệp Việt Nam nào có thể thuộc phạm vi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu?

Việt Nam tham gia Inclusive Framework on BEPS của OECD và đã ban hành Nghị quyết 107/2023/QH15 ngày 29/11/2023 về việc áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu. Nghị định 236/2025/NĐ-CP ngày 29/8/2025 quy định chi tiết thi hành, có hiệu lực từ ngày 15/10/2025 và áp dụng từ năm tài chính 2024.

Hai cơ chế chính được Việt Nam triển khai gồm:

  • Thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (Qualified Domestic Minimum Top-up Tax – QDMTT): Áp dụng đối với các đơn vị hợp thành tại Việt Nam của tập đoàn đa quốc gia nước ngoài.
  • Quy định tổng hợp thu nhập (Income Inclusion Rule – IIR): Áp dụng đối với tập đoàn có công ty mẹ tối cao hoặc công ty mẹ trung gian tại Việt Nam đối với thu nhập của các đơn vị hợp thành ở nước ngoài.

Việc áp dụng QDMTT giúp Việt Nam giữ lại quyền đánh thuế bổ sung trên lãnh thổ mình thay vì để quốc gia khác thu theo cơ chế IIR hoặc UTPR. Đây là lựa chọn chiến lược quan trọng, vì nếu Việt Nam không áp dụng QDMTT, phần thuế bổ sung có thể bị thu bởi quốc gia nơi công ty mẹ tối cao đặt trụ sở. Bằng cách thu tại chỗ, Việt Nam vừa bảo vệ nguồn thu ngân sách vừa duy trì quyền chủ động trong chính sách thuế.

Ngoài ra, việc triển khai sớm giúp Việt Nam khẳng định vị thế là quốc gia tuân thủ các chuẩn mực thuế quốc tế, tạo niềm tin cho nhà đầu tư dài hạn và giảm rủi ro bị áp dụng các biện pháp chống tránh thuế từ các quốc gia khác.

Phạm vi áp dụng: Doanh nghiệp Việt Nam nào thuộc diện chịu thuế tối thiểu toàn cầu?

Không phải mọi doanh nghiệp tại Việt Nam đều thuộc phạm vi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu. Quy định chỉ tác động đến các đơn vị hợp thành thuộc tập đoàn đa quốc gia đạt ngưỡng doanh thu hợp nhất nhất định.

Doanh nghiệp Việt Nam nào có thể thuộc phạm vi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu?

Theo Điều 2 Nghị quyết 107/2023/QH15 và Điều 3 Nghị định 236/2025/NĐ-CP, người nộp thuế là đơn vị hợp thành của tập đoàn đa quốc gia có doanh thu năm trong báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ tối cao đạt ít nhất 750 triệu EUR trong tối thiểu hai năm của bốn năm tài chính liền kề trước năm tài chính xác định nghĩa vụ thuế.

Điều này có nghĩa là phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp chỉ hoạt động trong nước hoặc thuộc tập đoàn có quy mô dưới ngưỡng sẽ không bị ảnh hưởng. Ngược lại, các công ty con của những tập đoàn lớn như Samsung, Intel, Panasonic, Foxconn, hoặc các tập đoàn Việt Nam có doanh thu hợp nhất vượt ngưỡng sẽ nằm trong diện điều chỉnh.

Ngưỡng doanh thu 750 triệu EUR – yếu tố quyết định

Ngưỡng 750 triệu EUR được xác định trên cơ sở báo cáo tài chính hợp nhất của Ultimate Parent Entity (công ty mẹ tối cao), không phải doanh thu riêng của pháp nhân Việt Nam. Điều này có nghĩa là một công ty con tại Việt Nam dù có doanh thu nhỏ vẫn có thể thuộc diện nếu tập đoàn toàn cầu của nó đạt ngưỡng.

Ví dụ, một nhà máy sản xuất linh kiện điện tử tại Bắc Ninh có doanh thu chỉ vài trăm tỷ đồng mỗi năm vẫn thuộc phạm vi nếu thuộc tập đoàn có doanh thu hợp nhất toàn cầu trên 750 triệu EUR trong hai năm gần nhất. Ngược lại, một tập đoàn Việt Nam có doanh thu nội địa lớn nhưng chưa đạt ngưỡng hợp nhất toàn cầu thì không phải áp dụng.

Đối với tập đoàn mới thành lập hoạt động chưa đủ bốn năm, vẫn có thể thuộc phạm vi nếu có ít nhất hai năm đạt ngưỡng doanh thu 750 triệu EUR. Quy định này nhằm ngăn chặn việc thành lập tập đoàn mới để tránh ngưỡng.

Việc xác định doanh thu trong các trường hợp sáp nhập, hợp nhất, chia tách tập đoàn được quy định cụ thể tại Nghị định 236 để tránh lách luật. Nếu hai tập đoàn sáp nhập, doanh thu hợp nhất sau sáp nhập sẽ được tính lại theo quy tắc đặc biệt. Tương tự, khi chia tách, doanh thu của các tập đoàn mới cũng được điều chỉnh để phản ánh đúng quy mô thực tế.

Đơn vị hợp thành bao gồm những đối tượng nào?

Đơn vị hợp thành (Constituent Entity) có thể là:

  • Công ty mẹ tối cao
  • Công ty mẹ trung gian
  • Công ty mẹ bị sở hữu một phần
  • Các công ty, tổ chức hoặc đơn vị kinh doanh khác thuộc tập đoàn
  • Cơ sở thường trú (Permanent Establishment) của các đơn vị thuộc tập đoàn

Tại Việt Nam, các doanh nghiệp FDI là công ty con, chi nhánh hoặc cơ sở thường trú của các tập đoàn lớn nước ngoài thường là đối tượng chịu ảnh hưởng nhiều nhất của QDMTT. Các tập đoàn Việt Nam có quy mô lớn và hoạt động quốc tế thì chịu ảnh hưởng của IIR.

Đơn vị hợp thành không chỉ giới hạn ở công ty cổ phần hay công ty trách nhiệm hữu hạn. Nó bao gồm cả các hình thức tổ chức kinh doanh khác nếu chúng được hợp nhất trong báo cáo tài chính của công ty mẹ tối cao. Cơ sở thường trú cũng được coi là đơn vị hợp thành riêng biệt tại quốc gia nơi nó hoạt động.

Các trường hợp được loại trừ khỏi phạm vi áp dụng

Không phải mọi đơn vị đạt ngưỡng doanh thu đều phải nộp thuế bổ sung. Nghị quyết 107 và Nghị định 236 loại trừ một số đối tượng sau:

  • Tổ chức của Chính phủ
  • Tổ chức quốc tế
  • Tổ chức phi lợi nhuận
  • Quỹ hưu trí
  • Quỹ đầu tư là công ty mẹ tối cao
  • Tổ chức đầu tư bất động sản là công ty mẹ tối cao
  • Tổ chức có ít nhất 85% giá trị tài sản thuộc sở hữu trực tiếp hoặc gián tiếp của các tổ chức nêu trên (với điều kiện nhất định về hoạt động chủ yếu là nắm giữ tài sản, đầu tư vốn hoặc hoạt động phụ trợ)

Ngoài ra, Nghị định 236 còn quy định chi tiết hơn về các đơn vị có tỷ lệ sở hữu cao bởi các tổ chức được loại trừ và hoạt động chủ yếu mang tính hỗ trợ. Những quy định loại trừ này nhằm tránh ảnh hưởng đến các tổ chức mang tính công ích, quỹ hưu trí và các quỹ đầu tư chuyên biệt không mang tính chất kinh doanh thông thường.

Cơ chế QDMTT và IIR áp dụng tại Việt Nam như thế nào?

QDMTT – Thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn

QDMTT áp dụng đối với các đơn vị hợp thành hoặc tập hợp các đơn vị hợp thành của tập đoàn đa quốc gia có hoạt động sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam. Nếu thuế suất thực tế (ETR) tính theo quy định GloBE tại Việt Nam thấp hơn 15%, doanh nghiệp phải nộp phần thuế bổ sung để đưa ETR lên mức tối thiểu 15%.

Doanh nghiệp Việt Nam nào có thể thuộc phạm vi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu?

Công thức cơ bản xác định thuế bổ sung dựa trên thu nhập GloBE, thuế đã nộp (Covered Taxes), và các khoản điều chỉnh theo quy định OECD, bao gồm Substance-based Income Exclusion (loại trừ thu nhập dựa trên tài sản hữu hình và tiền lương).

Thu nhập GloBE được tính từ lợi nhuận trước thuế theo chuẩn mực kế toán của công ty mẹ tối cao, sau đó điều chỉnh theo các quy tắc cụ thể của GloBE. Covered Taxes bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp đã nộp và một số loại thuế khác được công nhận. Substance-based Income Exclusion cho phép loại trừ một phần thu nhập tương ứng với 5% giá trị tài sản hữu hình và 5% chi phí tiền lương (trong giai đoạn chuyển tiếp tỷ lệ này cao hơn).

QDMTT có ưu điểm giúp Việt Nam thu được phần thuế bổ sung ngay tại chỗ thay vì để nước ngoài thu. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các dự án FDI đang hưởng ưu đãi thuế lớn, vì nếu không có QDMTT, phần thuế bổ sung sẽ chảy về quốc gia của công ty mẹ.

IIR – Quy định tổng hợp thu nhập

IIR áp dụng khi công ty mẹ tối cao, công ty mẹ trung gian hoặc công ty mẹ bị sở hữu một phần có trụ sở tại Việt Nam. Các công ty này có nghĩa vụ kê khai và nộp thuế bổ sung đối với thu nhập có thuế suất thấp của các đơn vị hợp thành ở nước ngoài.

Việt Nam hiện chưa áp dụng UTPR (Undertaxed Payments Rule). UTPR là cơ chế dự phòng khi IIR không được áp dụng đầy đủ, cho phép các quốc gia khác thu phần thuế bổ sung thông qua việc hạn chế khấu trừ chi phí hoặc các biện pháp tương tự. Việc chưa áp dụng UTPR giúp giảm bớt phức tạp cho doanh nghiệp trong giai đoạn đầu.

Ảnh hưởng cụ thể đến doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp FDI

Nhiều doanh nghiệp FDI tại Việt Nam đang hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp theo Luật Đầu tư và Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, bao gồm thuế suất ưu đãi 10%, 15%, miễn thuế 2–4 năm và giảm 50% trong các năm tiếp theo. Những ưu đãi này thường làm giảm ETR theo cách tính GloBE xuống dưới 15%, dẫn đến phát sinh nghĩa vụ thuế bổ sung theo QDMTT.

Doanh nghiệp Việt Nam nào có thể thuộc phạm vi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu?

Ví dụ điển hình là các dự án công nghệ cao, sản xuất linh kiện điện tử, phần mềm, hoặc đầu tư vào địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn. Khi ETR thấp do ưu đãi, phần chênh lệch sẽ được thu bổ sung dưới hình thức QDMTT.

Đối với tập đoàn Việt Nam có quy mô lớn và đầu tư ra nước ngoài, IIR có thể phát sinh nếu các công ty con nước ngoài có ETR thấp. Các tập đoàn như Vingroup, Thaco, hoặc các doanh nghiệp bất động sản và sản xuất lớn có hoạt động quốc tế cần đặc biệt lưu ý.

Ngoài nghĩa vụ nộp thuế, doanh nghiệp còn phải thực hiện nhiều nghĩa vụ tuân thủ hành chính phức tạp liên quan đến việc tính toán ETR theo chuẩn GloBE, khác biệt giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) và chuẩn mực kế toán của công ty mẹ tối cao (thường là IFRS hoặc US GAAP).

Sự khác biệt giữa VAS và IFRS/US GAAP là một trong những thách thức lớn nhất. Nhiều khoản mục như doanh thu, chi phí, tài sản, nợ phải trả được ghi nhận khác nhau, dẫn đến việc phải thực hiện điều chỉnh phức tạp để tính thu nhập GloBE. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống đối chiếu và lưu trữ dữ liệu chi tiết để đáp ứng yêu cầu giải trình của cơ quan thuế.

Cách xác định doanh nghiệp có thuộc phạm vi áp dụng hay không

Doanh nghiệp cần thực hiện các bước rà soát sau:

  1. Xác định công ty mẹ tối cao của tập đoàn và xem xét báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ tối cao trong bốn năm liền kề trước năm tài chính đang xét.
  2. Kiểm tra xem doanh thu hợp nhất có đạt từ 750 triệu EUR trở lên trong ít nhất hai năm hay không.
  3. Xác định mình có phải là đơn vị hợp thành hay không (công ty con, chi nhánh, cơ sở thường trú…).
  4. Kiểm tra xem có thuộc trường hợp loại trừ hay không.
  5. Tính toán sơ bộ ETR theo quy định GloBE để đánh giá khả năng phát sinh thuế bổ sung.

Việc xác định này không đơn giản vì cần dữ liệu toàn tập đoàn và sự phối hợp giữa các đơn vị trong và ngoài Việt Nam. Nhiều tập đoàn có cấu trúc sở hữu phức tạp với nhiều tầng công ty mẹ trung gian, khiến việc xác định Ultimate Parent Entity trở nên khó khăn. Doanh nghiệp nên yêu cầu công ty mẹ cung cấp thông tin chính thức về ngưỡng doanh thu và danh sách các đơn vị hợp thành.

Nghĩa vụ tuân thủ và thời hạn quan trọng

Theo Nghị định 236/2025/NĐ-CP, các nghĩa vụ chính bao gồm:

  • Thông báo đơn vị hợp thành chịu trách nhiệm kê khai tại Việt Nam trong vòng 30 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính.
  • Đăng ký thuế lần đầu trong vòng 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính (có quy định đặc thù cho năm 2024).
  • Nộp tờ khai thông tin GloBE, tờ khai thuế bổ sung QDMTT/IIR và giải trình chênh lệch chuẩn mực kế toán.
  • Thời hạn nộp tờ khai và nộp thuế QDMTT thường là không quá 12 tháng sau khi kết thúc năm tài chính. Đối với IIR có thể dài hơn (15–18 tháng tùy năm).

Doanh nghiệp cần chuẩn bị hệ thống dữ liệu, quy trình nội bộ và có thể cần hỗ trợ của chuyên gia tư vấn thuế chuyên sâu về Pillar Two. Việc chậm nộp hoặc kê khai sai có thể dẫn đến phạt hành chính và lãi chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế.

Các cơ chế an toàn (Safe Harbour) và miễn trừ chuyển tiếp

Để giảm bớt gánh nặng tuân thủ trong giai đoạn đầu, Nghị định 236 quy định một số cơ chế Safe Harbour, trong đó thuế bổ sung được coi bằng 0 nếu đáp ứng một trong các điều kiện:

  • De minimis: Doanh thu theo GloBE dưới 10 triệu EUR và lợi nhuận trước thuế dưới 1 triệu EUR (hoặc lỗ) tại Việt Nam.
  • Simplified ETR: ETR đơn giản hóa đạt từ 15% (năm 2024), 16% (năm 2025), 17% (năm 2026).
  • Các điều kiện khác theo quy định chuyển tiếp của OECD và Nghị định.

Ngoài ra còn có miễn trừ QDMTT trong giai đoạn đầu thực hiện hoạt động đầu tư quốc tế nếu tập đoàn có đơn vị hợp thành tại không quá 6 quốc gia và tổng giá trị tài sản hữu hình ngoài quốc gia tham chiếu không vượt quá 50 triệu EUR, áp dụng tối đa 5 năm.

Các cơ chế Safe Harbour giúp doanh nghiệp nhỏ hơn trong tập đoàn hoặc các đơn vị mới thành lập giảm chi phí tính toán phức tạp. Tuy nhiên, việc áp dụng Safe Harbour vẫn đòi hỏi doanh nghiệp phải thu thập và lưu trữ dữ liệu chứng minh điều kiện được đáp ứng.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để tuân thủ?

Các doanh nghiệp có nguy cơ thuộc phạm vi nên:

  • Rà soát cấu trúc tập đoàn và ngưỡng doanh thu hợp nhất ngay từ bây giờ.
  • Đánh giá tác động của ưu đãi thuế hiện hành lên ETR theo chuẩn GloBE.
  • Xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu tài chính và thuế theo yêu cầu Pillar Two.
  • Xem xét khả năng áp dụng Safe Harbour để giảm chi phí tuân thủ.
  • Phối hợp với công ty mẹ tối cao để thống nhất phương pháp tính toán và phân công trách nhiệm kê khai.
  • Cập nhật liên tục hướng dẫn của cơ quan thuế và OECD vì quy định còn đang được hoàn thiện chi tiết.

Việc chủ động chuẩn bị sẽ giúp doanh nghiệp tránh rủi ro phạt chậm nộp, sai sót kê khai và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế trong khuôn khổ pháp luật. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu xây dựng đội ngũ chuyên trách hoặc thuê tư vấn bên ngoài để hỗ trợ quá trình chuyển đổi.

Thuế tối thiểu toàn cầu chỉ áp dụng đối với các đơn vị hợp thành thuộc tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất đạt từ 750 triệu EUR trở lên trong ít nhất hai năm của bốn năm liền kề trước năm tài chính. Phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam, doanh nghiệp chỉ hoạt động nội địa hoặc tập đoàn chưa đạt ngưỡng sẽ không thuộc phạm vi.

Đối với các doanh nghiệp FDI lớn và tập đoàn Việt Nam có quy mô quốc tế, việc rà soát sớm, tính toán tác động và chuẩn bị hệ thống tuân thủ là hết sức cần thiết. Nghị định 236/2025/NĐ-CP đã tạo khung pháp lý rõ ràng hơn, nhưng việc áp dụng thực tế vẫn đòi hỏi chuyên môn sâu về cả quy định Việt Nam và chuẩn mực OECD.

ACC VINACO sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp rà soát phạm vi áp dụng, đánh giá tác động thuế, xây dựng quy trình tuân thủ và tối ưu hóa nghĩa vụ theo quy định thuế tối thiểu toàn cầu.

Nguồn tham khảo

  1. Nghị quyết số 107/2023/QH15 ngày 29/11/2023 của Quốc hội về việc áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu.
  2. Nghị định số 236/2025/NĐ-CP ngày 29/8/2025 quy định chi tiết một số điều của Nghị quyết số 107/2023/QH15.
  3. Tài liệu hướng dẫn GloBE Model Rules và Commentary của OECD Inclusive Framework on BEPS.
  4. Các thông tin cập nhật từ Tổng cục Thuế và Bộ Tài chính về triển khai thuế tối thiểu toàn cầu tại Việt Nam.
  5. Phân tích chuyên sâu từ các tổ chức tư vấn quốc tế (PwC, Deloitte, EY, KPMG, Acclime) về tác động của Pillar Two tại Việt Nam.
NHẬN TƯ VẤN Doanh nghiệp Việt Nam nào có thể thuộc phạm vi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu?
Luật sư và chuyên gia thuế hỗ trợ tư vấn trực tiếp về thủ tục, chi phí và hồ sơ thành lập doanh nghiệp.
0938 830 883

Đăng ký tư vấn

Vui lòng nhập họ và tên
Vui lòng nhập địa chỉ email
Vui lòng nhập số điện thoại
Vui lòng nhập quy mô nhân sự
Vui lòng nhập chức danh
Vui lòng nhập lĩnh vực kinh doanh

Tin tức nổi bật

Zalo
TOP